महाराष्ट्रातील जगप्रसिद्ध लोणार सरोवराची जलपातळी अचानक का वाढली? IIT मुंबईच्या संशोधकांचा धक्कादायक अहवाल

मयूर निकम झी 24 तास बुलढाणा : जगप्रसिद्ध लोणार सरोवराची जलपातळी अचानक वाढत आहे. गेल्या काही वर्षांपासून सरोवराच्या तळाशी आणि पायथ्याशी गोड्या पाण्याचे नवीन झरे प्रवाहित होत आहेत.  याचाच परिणाम म्हणून सरोवरातील पाण्याची पातळी वाढत असल्याचं समोर आले. विशेष म्हणजे IIT मुंबईच्या संशोधकांनी केलेल्या अभ्यासातून या बदलामागचं प्राथमिक कारण स्पष्ट झालंय.  नेमकं 

काय घडलंय लोणार सरोवरात? 

बुलढाणा जिल्ह्यातील जगप्रसिद्ध लोणार सरोवर उल्कापातातून निर्माण झालेलं हे अनोखं सरोवर आहे. गेल्या काही काळापासून एका वेगळ्याच कारणामुळे चर्चेत आहे. लोणार सरोवराची पाणीपातळी सातत्याने वाढत आहे. गेल्या वर्षीच्या अतिवृष्टीदरम्यान सरोवराच्या तळाशी आणि पायथ्याशी गोड्या पाण्याचे नवीन झरे प्रवाहित झाल्याचं दिसून आले. 

पावसाचं पाणी हे जलपातळी वाढण्यामागचं एक कारण मानलं जात होतं. मात्र, सरोवरातील पाण्याची वाढती पातळी आणि बाहेरून येणाऱ्या गोड्या पाण्याचा प्रवाह यामुळे आणखी एका महत्त्वाच्या कारणाचा शोध सुरू झाला. आयआयटी मुंबईच्या संशोधकांनी केलेल्या अभ्यासातून सरोवराच्या तळाशी आणि पायथ्याशी गोड्या पाण्याचे झरे तयार झाल्याचं समोर आलंय.. या सगळ्यामुळे सरोवराची जलपातळी तब्बल चार मीटरने वाढली. 

या बदलाचा परिणाम सरोवराच्या पाण्याच्या रासायनिक गुणधर्मांवरही झाला. पाण्याचा पीएच सुमारे 11 वरून 9.5 ते 10च्या आसपास आल्याचं संशोधनातून नमूद करण्यात आलंय. म्हणजेच, सरोवराच्या पाण्यात गोड्या पाण्याचा सातत्याने होणारा प्रवाह हा महत्त्वाचा बदल ठरतोय.  या वाढत्या जलपातळीचा परिणाम सरोवराच्या काठावरही दिसून येत आहे.  सरोवराचा परीघ मोठ्या प्रमाणात विस्तारला असून, काठावर असलेली काही मंदिरे आणि झाडे पाण्याखाली गेलीयत. सरोवरामध्ये जाणाऱ्या गोड्या पाण्याचा प्रवाह नियंत्रित केला नाही, तर भविष्यात जलपातळी आणखी वाढण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आलीय. 

दरम्यान, केवळ जलपातळी नियंत्रित करणं पुरेसं ठरणार नाही.. तर सरोवरात येणाऱ्या गोड्या पाण्याच्या स्रोतांचाही अभ्यास करण्याची गरज आहे. मात्र, तज्ज्ञांच्या मते गोडं पाणी येणारे झरे फ्रॅक्चर सिमेंटिंगने बंद करणं शक्य आहे का, यासाठी भूशास्त्रीय सर्वेक्षण गरजेचं आहे.. कारण लोणार सरोवराची ओळख आणि पर्यावरणीय समतोल कायम ठेवताना. वाढती जलपातळी नियंत्रित करण्याचं आव्हान आता प्रशासनासमोर आहे.  

एकीकडे लोणार सरोवराच्या वाढत्या जलपातळीमुळे सरोवराच्या काठावरील परिसर प्रभावित होतोय. तर दुसरीकडे तळाशी निर्माण झालेले गोड्या पाण्याचे झरे या बदलामागचं महत्त्वाचं कारण असल्याचं संशोधनातून समोर आलंय. त्यामुळे आता या पाण्याचा प्रवाह नियंत्रित करण्यासोबतच लोणारच्या नैसर्गिक रचनेचं संरक्षण करण्याचं मोठं आव्हान प्रशासनासमोर असणार आहे.