आई किंवा आजीला ब्रेस्ट कॅन्सर झाला असेल तर मुलींनाही धोका? जाणून घ्या जेनेटिक रिस्कचं सत्य
आई, बहीण किंवा आजीला ब्रेस्ट कॅन्सर झाला असल्यास पुढच्या पिढीचा धोका काही प्रमाणात वाढू शकतो; पण कॅन्सर होणारच असे नाही. त्यामुळे कौटुंबिक इतिहासाची माहिती ठेवणे, डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आणि योग्य वेळी तपासणी करणे अधिक महत्त्वाचे आहे.
कुटुंबातील एखाद्या जवळच्या व्यक्तीला स्तनाचा कर्करोग झाल्यानंतर पुढच्या पिढीतील महिलांच्या मनात एक प्रश्न निर्माण होतो—आई, बहीण किंवा आजीला ब्रेस्ट कॅन्सर झाला असेल तर आपल्यालाही हा आजार होण्याचा धोका आहे का? वैद्यकीय तज्ज्ञांच्या मते, कौटुंबिक इतिहासामुळे धोका वाढू शकतो; मात्र याचा अर्थ पुढच्या पिढीला कॅन्सर होणारच असा नाही. स्तनाच्या कर्करोगातील केवळ काही प्रकरणे थेट वारशाने मिळालेल्या जनुकीय बदलांशी संबंधित असतात.
आईला ब्रेस्ट कॅन्सर झाला असेल तर धोका किती?
आई, बहीण किंवा मुलगी यांना फर्स्ट डिग्री रिलेटिव्ह म्हटलं जातं. अशा जवळच्या नातेवाईकाला स्तनाचा कर्करोग झालेला असल्यास सामान्य लोकसंख्येच्या तुलनेत संबंधित महिलेचा धोका वाढू शकतो. उपलब्ध अभ्यासांमध्ये प्रथम श्रेणीतील नातेवाईकाच्या स्तनाच्या कर्करोगाच्या इतिहासामुळे धोका साधारण दुप्पट असू शकतो, असे नमूद आहे. मात्र हा सापेक्ष धोका आहे; याचा अर्थ त्या महिलेला 100 टक्के कॅन्सर होईल असा नाही.
आजी किंवा नानीला कॅन्सर असल्यास काय?
आजी किंवा नानी यांना सेकंट डिग्री रिलेटिव्ह मानले जाते. त्यांचा स्तनाच्या कर्करोगाचा इतिहासही महत्त्वाचा असतो; मात्र साधारणपणे आई किंवा बहिणीच्या तुलनेत त्याचा परिणाम कमी असू शकतो. कुटुंबात एकापेक्षा जास्त महिलांना, विशेषतः एकाच बाजूच्या कुटुंबात, स्तनाचा कर्करोग झाला असल्यास डॉक्टर अधिक काळजीपूर्वक कौटुंबिक इतिहास तपासण्याचा सल्ला देऊ शकतात.
BRCA1 आणि BRCA2 जनुकांचा संबंध काय?
काही महिलांमध्ये BRCA1 किंवा BRCA2 यांसारख्या जनुकांमध्ये वारशाने मिळालेला बदल असल्यास स्तन आणि अंडाशयाच्या कर्करोगाचा धोका वाढू शकतो. ICMRच्या माहितीनुसार, आनुवंशिक स्तनाच्या कर्करोगाची प्रकरणे एकूण स्तनाच्या कर्करोगाच्या तुलनेने लहान प्रमाणात असतात. लहान वयात कॅन्सर होणे, कुटुंबात अनेक जणांना स्तन किंवा अंडाशयाचा कर्करोग असणे, दोन्ही स्तनांमध्ये कॅन्सर होणे किंवा पुरुष नातेवाईकाला स्तनाचा कर्करोग होणे अशी काही संकेतस्थळे जनुकीय जोखमीकडे निर्देश करू शकतात.
प्रत्येक कौटुंबिक कॅन्सर आनुवंशिक असतो का?
नाही. कुटुंबात कॅन्सर असणे आणि तो आनुवंशिक असणे या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत. कुटुंबातील सदस्यांमध्ये जनुके समान असण्याबरोबरच जीवनशैली, वातावरण आणि काही प्रजननाशी संबंधित घटकही सामायिक असू शकतात. वैद्यकीय माहितीनुसार बहुतेक स्तनाच्या कर्करोगाच्या प्रकरणांचा थेट संबंध वारशाने मिळालेल्या जनुकीय बदलांशी नसतो. त्यामुळे आई किंवा आजीला कॅन्सर झाला म्हणून पुढच्या पिढीला तो होणारच, असा निष्कर्ष काढणे चुकीचे ठरेल.
कौटुंबिक हिस्ट्री असल्यास काय करावे?
कुटुंबात स्तनाचा कर्करोग असल्यास घाबरण्यापेक्षा डॉक्टरांकडे कौटुंबिक वैद्यकीय इतिहास सांगणे महत्त्वाचे आहे. कॅन्सर कोणत्या वयात झाला, कुटुंबातील किती सदस्यांना झाला आणि स्तन किंवा अंडाशयाच्या कर्करोगाची काही पद्धत दिसते का, याची माहिती डॉक्टरांसाठी उपयोगी ठरते. काही उच्च-जोखीम कुटुंबांमध्ये जेनेटिक काउन्सेलिंग किंवा जनुकीय चाचणीचा विचार केला जाऊ शकतो. ICMRच्या मार्गदर्शक माहितीनुसार मजबूत कौटुंबिक इतिहास किंवा कमी वयात स्तन/अंडाशयाचा कर्करोग झालेल्या प्रकरणांमध्ये जनुकीय मूल्यांकनाचा विचार केला जाऊ शकतो.
