तुमच्याकडे दुकानाची, कमर्शियल जागेची किंवा चांगल्या लोकेशनवरील जमीन रिकामी असेल, तर त्यातून नियमित उत्पन्न मिळवण्याचा एक पर्याय म्हणजे त्या जागेवर ATM बसवण्यासाठी बँक किंवा एटीएम ऑपरेटरला जागा भाड्याने देणे. यासाठी मोठी दुकानदारी किंवा रोजची धावपळ करावी लागत नाही. मात्र मिळणारे भाडे हे जागेची लोकेशन, आकार, ग्राहकांची वर्दळ आणि संबंधित बँक किंवा ऑपरेटरच्या गरजेनुसार बदलते. जागरणच्या वृत्तानुसार, काही ठिकाणी हे भाडे महिन्याला ₹8,000 ते ₹60,000 किंवा त्याहून अधिक असू शकते.
एटीएमसाठी कोणतीही रिकामी जागा पुरेशी नसते. बँका आणि ATM ऑपरेटर अशा ठिकाणांना प्राधान्य देतात जिथे लोकांची मोठी वर्दळ आणि 24 तास सहज प्रवेश उपलब्ध असतो. मुख्य बाजारपेठ, मोठ्या सोसायट्या, मुख्य रस्ते, रेल्वे स्टेशन, बसस्थानक, रुग्णालये, कॉलेज किंवा कार्यालयांच्या आसपासची जागा यासाठी उपयुक्त ठरू शकते. ज्या भागात आधीच कमी ATM आहेत, अशा छोट्या शहरांतील किंवा ग्रामीण भागातील चांगल्या कमर्शियल लोकेशनलाही मागणी असू शकते. साधारणपणे 60 ते 100 चौरस फूट जागेची आवश्यकता असू शकते. ग्राउंड फ्लोअर, वीज, इंटरनेट, सुरक्षा आणि CCTVची व्यवस्था असणे महत्त्वाचे आहे. मात्र अंतिम आवश्यकता संबंधित बँक किंवा एटीएम ऑपरेटरच्या साइट तपासणीनंतर ठरते.
तुमच्या परिसरातील बँकेच्या शाखेत जाऊन ब्रँच मॅनेजरशी संपर्क करता येतो. जागेचे फोटो, लोकेशन, आकार आणि मालकी हक्काची कागदपत्रे दाखवता येतात. लोकेशन बँकेच्या गरजेनुसार योग्य वाटल्यास संबंधित टीम जागेची पाहणी करू शकते. केवळ पारंपरिक बँकच नाही, तर व्हाइट लेबल एटीएम (WLA) ऑपरेटर देखील एटीएमसाठी जागा भाड्याने घेतात. इंडिया वन पेमेंट, टाटा इंडिकॅश आणि हिताची पेमेंट सर्व्हिस यांसारख्या ऑपरेटर कंपन्यांचा उल्लेख आहे. मात्र कोणत्याही कंपनीशी संपर्क करण्यापूर्वी तिची अधिकृत वेबसाइट आणि अधिकृत संपर्क तपशील तपासणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
एटीएमसाठी जागा देताना मालकी हक्क आणि प्रॉपर्टीशी संबंधित कागदपत्रे आवश्यक असतात. यामध्ये प्रॉपर्टीची रजिस्ट्री किंवा मालकी हक्काचे कागदपत्र, आधार कार्ड, पॅन कार्ड आणि प्रॉपर्टी टॅक्सची कागदपत्रे यांचा समावेश होऊ शकतो. जर जागा सोसायटी किंवा कॉम्प्लेक्समध्ये असेल, तर संबंधित NOCची आवश्यकता लागू शकते. याशिवाय जागेचे स्पष्ट फोटो, वीज-पाणी सुविधा आणि इतर मूलभूत माहितीही द्यावी लागू शकते. बँक किंवा ऑपरेटरकडून साइट व्हेरिफिकेशन आणि कागदपत्रांची तपासणी झाल्यानंतरच पुढील प्रक्रिया केली जाते.
ATMसाठी मिळणारे भाडे निश्चित नसते. लोकेशन हा सर्वात महत्त्वाचा घटक आहे. जागरणच्या वृत्तानुसार, मेट्रो शहरांमध्ये, ज्यामध्ये मुंबई आणि दिल्लीसारख्या शहरांचा समावेश आहे, चांगल्या लोकेशनवर महिन्याला सुमारे ₹25,000 ते ₹60,000 किंवा त्याहून अधिक भाडे मिळू शकते. टियर-2 शहरांमध्ये ₹15,000 ते ₹35,000, अर्धशहरी भागात ₹8,000 ते ₹20,000 आणि चांगल्या कमर्शियल लोकेशनवरील ग्रामीण किंवा छोट्या शहरांमध्ये ₹20,000 ते ₹30,000 किंवा त्याहून अधिक भाडे मिळू शकते, असे वृत्तात नमूद आहे. मात्र हे अंदाजे रेंज आहेत; प्रत्यक्ष भाडे कराराच्या अटी आणि स्थानिक बाजारानुसार ठरते.
एटीएमसाठी जागा दिल्यानंतर साधारण 5 ते 10 वर्षांचा लीज करार केला जाऊ शकतो. काही करारांमध्ये दरवर्षी 5 ते 10 टक्के भाडेवाढीची तरतूद असू शकते. मात्र प्रत्येक कराराच्या अटी वेगळ्या असतात. एटीएमची कॅश भरणे, मशीनची देखभाल, सुरक्षा, एसी किंवा इतर उपकरणांशी संबंधित जबाबदाऱ्या कोणाच्या असतील, हे करारात स्पष्ट केले जाते. काही अधिकृत बँक लीज दस्तऐवजांमध्ये मालकाकडून वीज कनेक्शन किंवा जागेशी संबंधित काही कामे करून घेण्याच्या अटीही दिसतात. त्यामुळे ‘एटीएम लावला म्हणजे फक्त जागा द्या आणि बाकी सर्व बँक करेल’ असे गृहीत न धरता करारातील प्रत्येक अट काळजीपूर्वक वाचणे गरजेचे आहे.