समुद्र म्हातारा होतोय? प्रशांत महासागरातील 'या' बदलांना वाढवलं जगाचं टेन्शन, खोल पाण्याचे वय...

प्रशांत महासागराचे तापमान वाढत आहे. त्याचबरोबर आणखी एक बदल तज्ज्ञांनी नोंदवला आहे. समुद्राच्या पाण्याचे वयदेखील बदलत आहे. तुम्हालाही हे ऐकून आश्चर्य वाटलं ना, पण अमेरिकेच्या युनिव्हर्सिटी ऑफ कॅलिफॉर्नियातील सॅन डिएगोच्या संशोधकांनी पुढील 100 वर्षात होणाऱ्या बदलांबाबत माहिती दिली आहे. संशोधनातून समोर आले की, प्रशांत महासागरातील काही भागात पाणी जुने होणार आहे. तर, काही भागातील पाण्याना नवे स्वरुप येणार आहे. याचे मुख्य कारण म्हणजे महासागर उष्ण होत असल्यामुळे पाण्याच्या विविध थरांमधील हालचाल कमी होते.

हा बदल समुद्राच्या 200 ते 1000 मीटर खोल असलेल्या 'थर्मोक्लाइन' नावाच्या थरात विशेषतः दिसून येतो. हा थर समुद्राच्या वरच्या उबदार थराच्या आणि खालच्या थंड पाण्याच्या मध्ये असतो. समुद्र जसजसा गरम होतो, तसतसे हे थर पूर्वीसारखे सहजपणे मिसळत नाहीत. यामुळे पाण्याची हालचाल मंदावते. वेगवेगळ्या ठिकाणी पाण्याचे वय आणि ऑक्सिजनचे प्रमाण वेगवेगळे असते.

पाण्याचे वय म्हणजे काय?

पाण्याचे वय म्हणजे पाणी किती जुने आहे हे नव्हे. तर शास्त्रज्ञ हे पाहतात की पाणी समुद्राच्या पृष्ठभागावर आल्यापासून किती काळ लोटला आहे. जेव्हा पाणी समुद्राच्या पृष्ठभागावर असते, तेव्हा ते हवेतून ऑक्सिजन घेत असते. मग, जेव्हा पाणी खाली जाते, तेव्हा सागरी जीव आणि जीवाणू तो ऑक्सिजन वापरतात. त्यामुळे, जे पाणी दीर्घकाळ समुद्रात राहते, ज्या पाण्यातून ऑक्सिजन निघून जातो त्याला "जुने पाणी" असं म्हटले जाते.

पृष्ठभागाखाली नुकत्याच स्थिरावलेल्या पाण्याला 'नवीन पाणी' मानले जाते आणि त्यात सामान्यतः जास्त ऑक्सिजन असतो. गरम पाणी थंड पाण्यापेक्षा हलके असते. त्यामुळे, महासागरात वरच्या बाजूला गरम पाणी आणि खालच्या बाजूला थंड पाणी असे स्पष्ट थर आढळतात. जसजसा महासागर अधिक उष्ण होतो, तसतसा या दोन थरांमधील फरक वाढत जातो. यामुळे वरचे पाणी खाली जाते आणि खालच्या पाण्याची हालचाल कमी होते. म्हणजेच, महासागरातील पाण्याची हालचाल मंदावते. शास्त्रज्ञांनी हा बदल पाहिला. पॅसिफिक महासागराच्या सर्व भागांमध्ये हा परिणाम एकसारखा नसेल, असेही शास्त्रज्ञांना आढळले आहे.

संशोधकांच्या मते, पाण्यातील बदलाचा थेट परिणाम समुद्री जीवांवर होऊ शकतो. कारण त्यांना जिवंत राहण्यासाठी पाण्यात असलेल्या ऑक्सिजनची गरज असते. प्रशांत महासागराच्या उष्णकटिबंधीय भागात खालून वर येणारे पाणी हे अधिक जुने आणि कमी ऑक्सिजन असलेले असचे. जशी तापमानात वाढ होईल तसं तळापासून वर येणाऱ्या पाण्याची हालचाल मंदावू शकते. यामुळं पृष्णभागावर कमी जुने पाणी येईल. त्याचाच परिणाम म्हणून वरच्या थरातील पाण्याचे वय हे कमी होऊ शकते. उष्ण पाण्यात कमी ऑक्सिजन असू शकतो. पाण्याच्या मंद प्रवाहामुळं खोल समुद्रापर्यंत ऑक्सिजन पोहोचण्याच्या पद्धतीत बदल होऊ शकतो. या संशोधनात सागरी जीवांवरील परिणामाचा पूर्णपणे अभ्यास केला गेला नाहीय.