• हिन्दीEnglishमराठीবাংলাதமிழ்മലയാളംગુજરાતીతెలుగుಕನ್ನಡଓଡ଼ିଶାZ BharatPHHBusinessWION
  • facebookyoutubetwitterwhatsapp
Zee News Marathi
  • न्यूज
  • व्हिडीओ
  • फोटो
  • व्हिडिओ रील्स
  • शहर

Add Zee Business As A Preferred Source
App
  • LIVE टीवी
  • महाराष्ट्र
  • भारत
  • विश्व
  • स्पोर्ट्स
  • मनोरंजन
  • लाइफस्टाइल
  • हेल्थ
  • धर्म
  • कामाची बातमी
  • करिअर
  • झी न्यूज मराठी
  • /भारत
  • /Explained: सोन्याची शुद्धता कशी ओळखायची? हॉलमार्क असूनही कशी होते भेसळ? ;खरेदीपूर्वी 'या' गोष्टी तपासा!

Explained: सोन्याची शुद्धता कशी ओळखायची? हॉलमार्क असूनही कशी होते भेसळ? ;खरेदीपूर्वी 'या' गोष्टी तपासा!

सोन्यात रेनियम आणि इरिडियमची भेसळ करून वजन वाढवले जात असल्याचा दावा केला जातोय. हॉलमार्किंग आणि XRF मशीनच्या मर्यादा काय? BIS चे नियम आणि ग्राहकांनी घ्यायची काळजी जाणून घ्या.

Reported ByPravin Dabholkar
Published: Nov 21, 2026, 12:05 IST|Updated: Nov 21, 2026, 14:55 IST
joinshare
Explained: सोन्याची शुद्धता कशी ओळखायची? हॉलमार्क असूनही कशी होते भेसळ? ;खरेदीपूर्वी 'या' गोष्टी तपासा!
Image Credit: सोन्याची शुद्धता (फोटो सौजन्य-यान्डेक्स)

About the Author

Pravin Dabholkar

Pravin Dabholkar

प्रविण दाभोळकर हे झी 24 तास डिजिटलमध्ये चीफ सब एडिटर म्हणून कार्यरत असून मीडिया क्षेत्रातील 16 वर्षांहून अधिक अनुभव असलेले पत्रकार आहेत. शिक्षण, करिअर, रोजगार, सरकारी योजना, गुंतवणूक, अर्थकारण, सार्वजनिक धोरणे आणि राजकीय घडामोडी यांसारख्या विषयांवर त्यांचे विशेष प्रभुत्व आहे. वाचक-केंद्रित पत्रकारिता, तथ्याधारित माहिती आणि सोप्या, स्पष्ट भाषेत गुंतागुंतीचे विषय समजावून सांगणे हे त्यांच्या लेखनाचे प्रमुख वैशिष्ट्य आहे.करियरची सुरुवातवयाच्या 21 व्या वर्षी त्यांनी प्रिंट मीडियातून पत्रकारितेच्या क्षेत्रात प्रवेश केला. कारकिर्दीच्या सुरुवातीच्या काळात त्यांनी वृत्तसंकलन, रिपोर्टिंग आणि लेखन यामध्ये महत्त्वाचा अनुभव मिळवला. त्यानंतर प्रिंट, टेलिव्हिजन आणि डिजिटल मीडिया या तिन्ही माध्यमांमध्ये विविध जबाबदाऱ्या सांभाळत त्यांनी पत्रकारितेचा व्यापक अनुभव संपादन केला. बदलत्या मीडिया विश्वाशी जुळवून घेत त्यांनी डिजिटल पत्रकारितेमध्ये स्वतःची वेगळी ओळख निर्माण केली आहे.शैक्षणिक पार्श्वभूमीशैक्षणिकदृष्ट्या त्यांनी मुंबईतील एम.डी. महाविद्यालयातून पदवी शिक्षण पूर्ण केले. त्यानंतर मुंबई विद्यापीठातून समाजशास्त्र (Masters in Sociology) विषयात पदव्युत्तर शिक्षण घेतले. पुढे साठ्ये महाविद्यालयातून मराठी पत्रकारितेमध्ये मास्टर्स ऑफ कम्युनिकेशन अँड जर्नालिझम ही पदवी संपादन केली. या शैक्षणिक पार्श्वभूमीमुळे सामाजिक प्रश्नांची सखोल समज, वस्तुनिष्ठ विश्लेषण आणि जबाबदार पत्रकारिता यांचा मजबूत पाया त्यांना लाभला आहे.लेखन शैली आणि दृष्टीकोनसंशोधनात्मक लेखन, सखोल विश्लेषण आणि फीचर स्टोरीज याकडे त्यांचा विशेष कल आहे. सामान्य वाचकांपर्यंत महत्त्वाच्या पण दुर्लक्षित राहिलेल्या कथा पोहोचवणे, गुंतागुंतीच्या विषयांचे सोप्या भाषेत विश्लेषण करणे आणि अचूक माहिती सादर करणे यासाठी ते ओळखले जातात. त्यांच्या लेखनात तथ्यांची पडताळणी, संदर्भांची अचूकता आणि वाचकांसाठी उपयुक्त माहिती यांना नेहमीच प्राधान्य दिले जाते.व्हिडीओ कंटेटझी 24 तास सोशल मीडियासाठी ते फिटनेस, सरकारी योजना, तसेच इतर महत्वाच्या बातम्यांसाठी व्हिडीओ बनवतात. यातून लेखनासोबतच व्हिडीओच्या माध्यमातून पोहोचण्यास मदत होते.विशेष ज्ञानाची क्षेत्रेह्यूमन इंटरेस्ट स्टोरीज, शिक्षण, करिअर मार्गदर्शन, रोजगार, सरकारी योजना, सामाजिक प्रश्न, गुंतवणूक आणि सार्वजनिक हिताच्या विषयांवरील लेखन हे त्यांचे विशेष अभ्यासाचे क्षेत्र आहे. वाचकांना केवळ बातमी नव्हे, तर त्या बातमीचा परिणाम, पार्श्वभूमी आणि उपयोग समजून देण्यावर त्यांचा भर असतो.
Read More

ट्रेंडिंग

  • न्यूज
  • फोटो
  • व्हिडीओ
खाटूश्यामच्या दर्शनावरुन येताना काळाचा घाला, महाराष्ट्रातील 9 जण ठार, भीषण अपघातात गाडीचा चक्काचूर

खाटूश्यामच्या दर्शनावरुन येताना काळाचा घाला, महाराष्ट्रातील 9 जण ठार, भीषण अपघातात गाडीचा चक्काचूर

2

मुंबईत मॅनहोलच्या एका झाकणासाठी 25 हजार रुपये! चोरी रोखण्यासाठी BMC आणणार नवी यंत्रणा!

3

टायगर श्रॉफ हल्ला प्रकरणात मोठा खुलासा; लॉरेन्स बिश्नोईचं नेपाळ कनेक्शन, अभिनेत्यावर गोळी चालवण्याआधी...

4

रविवार 22 नोव्हेंबर रोजी किती आहेत LPG गॅस सिलेंडरच्या किंमती? जाणून घ्या आजचे रेट्स

5

सोन्याच्या किंमती घसरल्यानंतर PM मोदींची पुन्हा मोठी भविष्यवाणी, पुढील 20 वर्षांचं सांगितलं भाकीत

logo
  • contact us
  • privacy policy
  • legal
  • investor info
  • advertise with us
© 1998-2026 Indiadotcom Digital Private Limited, All Rights Reserved.

सोन्याच्या शुद्धतेची खात्री करण्यासाठी ग्राहक हॉलमार्क आणि ज्वेलर्सकडील तपासणी मशीनवर विश्वास ठेवतात. मात्र, सोन्यात रेनियमसारख्या जड धातूंची भेसळ करून वजन वाढवले जात असल्याच्या प्रकारामुळे पारंपारिक तपासणी पद्धतींबाबत प्रश्न उपस्थित झाले आहेत. विशेष म्हणजे, काही चाचण्यांमध्ये भेसळ असलेले दागिने 22 कॅरेटचे असल्याचे दाखवण्यात आले. सोन्याच्या भेसळीचा या प्रकरणात नेमके काय घडले आणि ग्राहकांनी काय काळजी घ्यावी?, जाणून घेऊया.

सोन्याच्या भेसळीचा नवा प्रकार चर्चेत

सोन्याच्या दागिन्यांमध्ये रेनियम (Rhenium) आणि इरिडियम (Iridium) यांसारख्या जड धातूंची भेसळ करून त्यांचे वजन वाढवले जात असल्याचा दावा समोर आला आहे. या धातूंचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांची घनता सोन्याच्या जवळपास किंवा त्यापेक्षा अधिक असते. त्यामुळे दागिन्यांचे वजन वाढू शकते; मात्र त्यातील प्रत्यक्ष सोन्याचे प्रमाण त्या प्रमाणात वाढत नाही. ग्राहक दागिन्यांच्या एकूण वजनानुसार पैसे देत असल्याने त्यांची आर्थिक फसवणूक होण्याची शक्यता आहे. या प्रकारामुळे हॉलमार्किंग आणि सोन्याची शुद्धता तपासण्याच्या पारंपरिक पद्धतींबाबत चर्चा सुरू झाली आहे.

राजस्थानमधील प्रयोगातून काय समोर आले?

राजस्थानमधील जोधपूर येथे रेनियम पावडर वापरून सोन्यात भेसळ करण्याचा प्रयोग करण्यात आला. या प्रयोगात एक ग्रॅम रेनियम पावडर 7.83 ग्रॅम शुद्ध सोन्यात मिसळण्यात आली. त्यानंतर दागिना तयार करण्यासाठी इतर मिश्रधातूंचाही वापर करण्यात आला. तयार दागिन्याचे वजन 9.58 ग्रॅम झाले. या दागिन्याची तपासणी केली असता त्याला 22 कॅरेटचा हॉलमार्क मिळाल्याचा दावा करण्यात आला. मात्र, प्रत्यक्ष सोन्याचे प्रमाण सुमारे 81.7 टक्के असल्याचे तपासणीत आढळले.

रेनियम म्हणजे काय?

रेनियम हा दुर्मिळ आणि जड धातू आहे. त्याची घनता प्रति घन सेंटीमीटर सुमारे 21 ग्रॅम आहे, तर शुद्ध सोन्याची घनता सुमारे 19.3 ग्रॅम असते. त्यामुळे सोन्यात रेनियम मिसळल्यास दागिन्याचे वजन वाढू शकते. रेनियमचा वापर प्रामुख्याने औद्योगिक क्षेत्रात, विशेषतः विमानांच्या इंजिनांसारख्या उच्च तापमान सहन करणाऱ्या उपकरणांमध्ये केला जातो. या धातूचा वापर सोन्याच्या भेसळीसाठी केला जात असल्याचे वृत्त समोर आल्याने सराफा बाजारात चिंता व्यक्त होत आहे.

XRF मशीन भेसळ का ओळखू शकत नाही?

अनेक सराफा दुकानांमध्ये सोन्याची शुद्धता तपासण्यासाठी एक्स-रे फ्लुरोसन्स (XRF) मशीन वापरली जाते. ही मशीन दागिन्याच्या पृष्ठभागावरील धातूंचे घटक तपासून सोन्याचे प्रमाण दर्शवते. मात्र, दागिन्याच्या आतील भागात वेगळ्या धातूंचे मिश्रण असल्यास केवळ पृष्ठभागावरील चाचणी संपूर्ण दागिन्याची शुद्धता दाखवेलच असे नाही. मशीनची क्षमता, कॅलिब्रेशन आणि तपासणीची पद्धत यांचाही निकालावर परिणाम होतो. त्यामुळे एक्सआरएफ चाचणी उपयुक्त असली तरी प्रत्येक परिस्थितीत ती अंतिम पुरावा ठरत नाही.

हॉलमार्क असूनही फसवणूक होऊ शकते का?

जोधपूरमधील प्रयोगात तयार केलेल्या दागिन्याला 22 कॅरेटचा हॉलमार्क मिळाल्याचा दावा करण्यात आलाय. त्यामुळे हॉलमार्किंग प्रक्रियेच्या विश्वासार्हतेबाबत प्रश्न उपस्थित झाले. हे ओळखण्यासाठी भारतीय मानक ब्युरो अर्थात BIS कडून मान्यताप्राप्त तपासणी केंद्रांमध्ये निर्धारित पद्धतीने चाचण्या केल्या जातात. बीआयएसच्या मार्गदर्शक सूचनांनुसार एक्सआरएफ चाचणी ही प्राथमिक पद्धत असून प्रत्यक्ष सोन्याचे प्रमाण निश्चित करण्यासाठी फायर असे ही अधिक अचूक संदर्भ पद्धत मानली जाते.

गैरप्रकार आढळल्यास काय करायचं?

सोन्यात रेनियम आणि इरिडियमसारख्या धातूंच्या कथित भेसळीबाबत ऑल इंडिया जेम अँड ज्वेलरी डोमेस्टिक कौन्सिलने  बीआयएसला सतर्क केले आहे. ग्राहकांनी घाबरून न जाता सावध राहावे, असे काऊन्सिलचे अध्यक्ष राजेश रोकडे यांनी म्हटलंय. सराफांनी उत्पादक आणि घाऊक विक्रेत्यांकडून खरेदी केलेल्या सोन्याची गुणवत्ता काटेकोरपणे तपासावी, असेही त्यांनी सांगितले. संशयास्पद भेसळ किंवा गैरप्रकार आढळल्यास बीआयएएस आणि जीजेसीकडे तक्रार करण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.


नेमके किती सोने असते?

22-कॅरेट सोन्याचा अर्थ असा की, जर तुम्ही 24-कॅरेट सोन्याचे 24 भाग केले, तर त्यापैकी 22 भाग सोने असते आणि उरलेल्या 2 भागांमध्ये चांदी, तांबे आणि थोड्या प्रमाणात जस्त (झिंक) असते. दुसऱ्या शब्दांत सांगायचे तर, यात 24 भागांपैकी 22 भाग सोने असते. जर आपण शालेय गणिताचा वापर करून 24 भागांना 100% मानले, तर 24 पैकी 22 भाग म्हणजे 91.6% होतात. याचा अर्थ असा की, 22-कॅरेट सोन्यात 91.6% सोने असते आणि उरलेला भाग चांदी व तांब्याचा असतो, जे सोन्याला मजबुती देण्यासाठी मिसळले जातात. म्हणूनच 22-कॅरेट सोन्याच्या दागिन्यांवर '916' असा हॉलमार्क असतो, जो त्यात 91.6% सोने असते. जेव्हा सोन्याच्या दागिन्यांमध्ये हिऱ्यांसारखे खडे जडवायचे असतात, तेव्हा त्या दागिन्यांना अधिक मजबूत बनवणे आवश्यक असते; यासाठी त्यात अधिक प्रमाणात चांदी आणि तांबे मिसळावे लागते. परिणामी, हिऱ्यांचे दागिने सहसा 18-कॅरेट सोन्यापासून बनवले जातात—ज्यात 24 पैकी 18 भाग सोने असते आणि उरलेल्या 6 भागांमध्ये चांदी, तांबे व थोडे जस्त असते. 24 पैकी 18 भाग म्हणजे 75% सोने, म्हणून 18-कॅरेट दागिन्यांवर 750 असा हॉलमार्क असतो, जो 75% सोन्याचे प्रमाण दाखवतो. तांत्रिकदृष्ट्या सोने 14 किंवा 20 कॅरेटसारख्या विविध प्रकारांत घडवता येत असले, तरी बहुतेक दागिने हे 22-कॅरेट किंवा 18-कॅरेट सोन्यापासूनच बनवले जातात.

ग्राहकांनी काय काळजी घ्यावी?

दागिने खरेदी करताना केवळ दुकानातील मशीनच्या चाचणीवर अवलंबून राहू नये. दागिन्यावरील सहा अक्षरी-अंकी एचयूआयडी क्रमांक बीआयएस केअर अॅपमध्ये तपासावा. त्यातून दागिन्याची शुद्धता, प्रकार, ज्वेलर आणि तपासणी केंद्राची माहिती मिळू शकते. खरेदीची पक्की जीएसटी पावती घ्यावी. त्यावर दागिन्याचे वजन, कॅरेट, सोन्याचा दर आणि घडणावळ यांचा तपशील असावा. संशय असल्यास बीआयएस मान्यताप्राप्त परख आणि हॉलमार्किंग सेंटरमध्ये दागिन्याची स्वतंत्र तपासणी करून घ्यावी, असे आवाहन करण्यात आले आहे.

Add Zee News as a Preferred Source
TAGS:
Gold Price