₹10 आणि ₹20 च्या नोटासंदर्भात RBI चा मोठा प्लॅन; तुमच्यावर काय परिणाम? आताच घ्या जाणून!
RBI ₹10 आणि ₹20 च्या पॉलिमर नोटांची चाचणी करण्याच्या तयारीत. कागदी नोटांपेक्षा दोन ते चार पट टिकाऊ नोटा, एटीएमच्या आकारमानात बदल टाळण्याची योजना आणि एप्रिल 2027 ची संभाव्य तारीख जाणून घ्या.
तुमच्या खिशातील दहा आणि वीस रुपयांच्या नोटांचे स्वरूप आगामी काळात बदलू शकते. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) कमी मूल्याच्या नोटांसाठी पॉलिमर म्हणजेच प्लास्टिकसदृश विशेष पदार्थापासून तयार केलेल्या नोटांची चाचणी करण्याच्या तयारीत आहे. या नोटा सध्याच्या कागदी नोटांपेक्षा अधिक टिकाऊ असण्याची अपेक्षा आहे. काय असेल यात खास? सविस्तर जाणून घेऊया.
दोन अब्ज नोटांची चाचणी
केंद्र सरकारने RBI च्या प्रस्तावाला मंजुरी दिली आहे. त्यानुसार प्रत्येकी १०० कोटी म्हणजेच एक अब्ज ₹10 आणि ₹20 च्या पॉलिमर नोटांची क्षेत्रीय चाचणी करण्याचे नियोजन आहे. या नोटांचे एकत्रित दर्शनी मूल्य सुमारे 3000 कोटी रुपये असेल. चाचणी यशस्वी झाल्यानंतरच नियमित वितरणाचा निर्णय घेतला जाणार आहे. त्यामुळे सध्या लगेच या नोटा बाजारात येणार नाहीत याची ग्राहकांनी नोंद घ्या..
कागदी नोटांपेक्षा टिकाऊ?
पॉलिमर नोटांचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे त्यांची टिकाऊ क्षमता. RBI गव्हर्नर संजय मल्होत्रा यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, या नोटा पारंपरिक कागदी नोटांपेक्षा दोन ते चार पट अधिक काळ टिकू शकतात. पाणी, धूळ आणि रोजच्या वापरामुळे नोटा लवकर खराब होण्याचे प्रमाण कमी होण्याची अपेक्षा आहे. विशेषतः सतत हाताळल्या जाणाऱ्या दहा आणि वीस रुपयांच्या नोटांसाठी हा बदल उपयुक्त ठरू शकतो.
आकारमान तेच ठेवणार?
पॉलिमर नोटांचे आकारमान सध्याच्या कागदी नोटांप्रमाणेच ठेवण्याचा विचार सुरू आहे. त्यामुळे एटीएममधील नोटा स्वीकारणाऱ्या यंत्रणांमध्ये बदल करण्याचा खर्च टाळता येऊ शकतो. या प्रकल्पासाठी सहा कंपन्यांकडून निविदा प्राप्त झाल्याची आहे. असे असले तरी आकारमानाबाबत RBI कडून अधिकृत अंतिम घोषणा झालेली नाही. मनी कंट्रोलने यासंदर्भातील वृत्त दिले आहे.
एप्रिल 2027 पासून चाचणीची शक्यता
पॉलिमर नोटांसाठी एप्रिल 2027 पासून चाचणी प्रक्रिया सुरू होण्याची शक्यता आहे. या नोटांसाठी बायॲक्सियली ओरिएंटेड पॉलिप्रोपिलिन म्हणजेच बीओपीपी नावाचा विशेष पॉलिमर पदार्थ वापरण्याची तयारी आहे. भारतीय हवामान, तापमान आणि प्रत्यक्ष वापरातील परिस्थितीत नोटा किती टिकतात, याची तपासणी केली जाणार आहे.
सध्याच्या कागदी नोटा बंद होणार का?
नव्या पॉलिमर नोटा आल्या तरी सध्याच्या कागदी नोटा बंद होणार नाहीत. केंद्र सरकारने संसदेत स्पष्टता दिली आहे. पॉलिमर नोटा कागदी नोटांसोबतच चलनात आणण्याचा प्रस्ताव आहे. कागदी चलन पूर्णपणे बदलण्याची कोणतीही योजना सध्या नाही. त्यामुळे नागरिकांनी आपल्याकडील दहा आणि वीस रुपयांच्या नोटांबाबत चिंता करण्याची गरज नाही. चाचणी यशस्वी झाल्यानंतरच पुढील निर्णय घेतला जाईल, असे स्पष्ट करण्यात आले आहे. आरबीआयचा हा प्रयोग यशस्वी झाला, तर दैनंदिन व्यवहारातील छोट्या नोटा अधिक टिकाऊ होऊ शकतात. मात्र, सध्या हा प्रकल्प चाचणीच्या टप्प्यात असून प्रत्यक्ष चलनात येण्यासाठी अजून काही प्रक्रिया पूर्ण व्हायच्या आहेत.
