₹2800 चे झाले ₹13 कोटी... सहज मारलेल्या फेरफटक्याने झाला कोट्यधीश; वि'चित्र' घटना जगभर चर्चेत

अमेरिकेमधील शिकागो येथील प्रसिद्ध महिला चित्रकार गर्ट्रूड ॲबरक्रॉम्बी यांचे एक चित्र सध्या चांगलेच चर्चेत आहे. खरं तर हे चित्र सात दशकांहून अधिक जूनं आहे. मात्र हे चित्र मागील अनेक दशकांपासून लोकांच्या नजरेआड होते, ते पुन्हा समोर आलं असून या चित्राच्या माध्यमातून एक तरुण रातोरात कोट्याधीश झाला आहे. अवघ्या 2800 रुपयांना हे चित्र विकत घेऊन ते आता 13 कोटी रुपयांना विकल्याची माहिती समोर आली आहे. या रक्कमेतील फरक जेवढा थक्क करणारा आहे, तितकाच थक्क करणारा या चित्राचा प्रवास आहे. त्याबद्दलच जाणून घेऊयात...

सहज गेलेला अन् हे चित्र घेऊन आला

अमेरिकेमध्ये 'इस्टेट सेल' नावाने वस्तूंची विक्री होते. यामध्ये एखाद्या व्यक्तीच्या निधनानंतर किंवा मालमत्ता विक्रीच्या वेळी घरातील वस्तूंची विक्री केली जाते. अशाच विक्रीममध्ये केवळ 30 डॉलर्सना खरेदी केलेले गर्ट्रूड ॲबरक्रॉम्बी यांचे हे चित्र आता 1.35 दशलक्ष डॉलर्सला विकले गेले आहे. 'अल्डरमन मेरियम्स शेल्स' (Alderman Merriam's Shells) असं या कलाकृतीचं नाव आहे. हे 1951 मधील चित्र अलीकडेच मिशिगनमधील कलामाझू येथे एका इस्टेट सेलमधून बऱ्याच दशकांनंतर जगासमोर आलं. हे चित्र खरेदी करणारा तरुण सहज या 'इस्टेट सेल'साठी पोहोचला होता. खरं तर तो 'विनाइल रेकॉर्ड्स' म्हणजेच जुने संगीत रेकॉर्ड्स या घरातील सामानामध्ये विक्रीसाठी आहेत का हे पाहण्यासाठी तो सहज फेरफटका मारत या 'इस्टेट सेल'मध्ये गेला होता. तेव्हा सामना तपासताना त्याला हे कलाकृती दिसली. त्याने ती कलाकृती उलटून पाहिली आणि त्याला मागील बाजूस एक नाव दिसले जे त्याला ओळखीचे वाटले. त्याने या चित्रासाठी केवळ 30 डॉलर्स म्हणजेच 2800 रुपयांच्या आसपास रक्कम मोजली.

13 कोटी रुपये मिळाले

त्यानंतर दीर्घकाळ हरवलेली ही कलाकृती लिलावात 1.35 दशलक्ष डॉलर्सला म्हणजेच 13 कोटी रुपयांना विकली गेली. या विक्रीचे व्यवस्थापन करणाऱ्या 'फ्रीमन्स ऑक्शन्स'च्या प्रवक्त्यानुसार, ॲबरक्रॉम्बी यांच्या कलाकृतीसाठीच्या लिलावातील हा एक नवीन जागतिक विक्रम ठरलाय. या चित्रात शिकागोचे नगरसेवक म्हणजेच स्थानिक भाषेत अल्डरमन रॉबर्ट मेरियम यांच्याकडील शंख-शिंपल्यांचा संग्रह दाखवण्यात आला आहे. मेरियम यांनी 1947 ते 1955 या काळात शहराच्या पाचव्या वॉर्डचे प्रतिनिधित्व केले होते. या वॉर्डमध्ये 'हाइड पार्क'चा समावेश होता, जिथे ॲबरक्रॉम्बी राहत होत्या आणि शिकागोच्या कला व संगीत क्षेत्रातील त्या एक प्रमुख व्यक्ती ठरलेल्या. तेव्हाचा हा काळ!

10 पट अधिक किमतीला विक्री

सुरुवातीला या कलाकृतीची किंमत 15000 ते 250000 डॉलर्सच्या दरम्यान मिळेल असा अंदाज वर्तवण्यात आला होता. मात्र, प्रत्यक्षात तिची किंमत 1.35 दशलक्ष डॉलर्सपर्यंत पोहोचली. ही रक्कम अंदाजाच्या कमाल मर्यादेपेक्षाही कितीतरी अधिक होती आणि अपेक्षित मूल्याच्या वरच्या टप्प्यापेक्षा जवळपास 10 पट अधिक किमतीला ही कलाकृती विकली गेली.

कोणासाठी काढलेलं हे चित्र?

ॲबरक्रॉम्बी यांनी 1952 मध्ये वैद्यकीय सेवांच्या मोबदल्यात हे चित्र कलामाझू येथील डॉ. जॉन टी. रेनॉल्ड्स यांना भेट दिले होते. त्यानंतर 1952 आणि 1953 दरम्यान न्यूयॉर्क, शिकागो, मिलवॉकी आणि इव्हान्स्टन येथील प्रदर्शनांमध्ये 'अल्डरमन मेरियम्स शेल्स' नावाची ही कलाकृती प्रदर्शनात ठेवण्यात आली होती. 1953 मध्ये शिकागो डिझाइन सेंटरमध्ये हे चित्र शेवटचे प्रदर्शित झाल्याचे माहिती समोर येत आहे. त्यानंतर, हे चित्र लोकांच्या नजरेआड झाले.

70 वर्षांहून अधिक काळानंतर, हे चित्र रेनॉल्ड्स यांच्या मालमत्तेच्या विक्रीदरम्यान (इस्टेट सेल) पुन्हा समोर आले. हे तेच डॉक्टर होते ज्यांना 1952 मध्ये ॲबरक्रॉम्बी यांच्याकडून हे चित्र मिळाले होते. लिलावात विक्रीस जाण्यापूर्वी, शिकागोस्थित 'बॉमगार्टनर फाइन आर्ट रेस्टोरेशन'द्वारे या चित्राचे जतन व दुरुस्ती करण्यात आली.

चित्रात आहे काय?

या चित्रात गडद पार्श्वभूमीवर अनेक शंख-शिंपले दर्शविले आहेत. एक शंख पूर्णपणे काळ्या पोकळीत तरंगताना दिसतो. प्रत्येक शंख त्याच्या स्वतःच्या प्रकाशस्रोताद्वारे प्रकाशित करण्यात आलाय. हे दिवे परस्पर-विरुद्ध कोनांत ठेवल्यामुळे एक गूढ आणि स्वप्नवत परिणाम साधला गेल्याचं चित्र निरीक्षक सांगतात.

या चित्राला एवढं महत्त्व का?

तज्ञांच्या मते, 'अल्डरमन मेरियम्स शेल्स' हे ॲबरक्रॉम्बी यांच्या कलात्मक कारकिर्दीतील एक महत्त्वाची कलाकृती आहे. त्या काळात ॲबरक्रॉम्बी यांनी 'अतिवास्तववाद' (surrealism) शैलीचा अधिक स्वीकार केला होता. पहिल्या नजरेत ही कलाकृती साध्या 'स्टिल लाइफ' म्हणजेच निर्जीव वस्तूंचे चित्रण करणारी वाटते, परंतु बारकाईने पाहिल्यास त्यातील रचना अधिक गूढ असल्याचे दिसून येते, असं चित्रकला क्षेत्रातील जाणकार सांगतात.

ही कलाकृती आणखी एका कारणामुळे महत्त्वाची आहे. यात ॲबरक्रॉम्बी यांच्या 'तडा गेलेल्या शंखा'च्या आकृतिबंधाचे सर्वप्रथम दर्शन घडते. हा घटक त्यांच्या नंतरच्या कलाकृतींमध्ये वारंवार दिसून आला. या घटकाचं मूळ म्हणून या कलाकृतीकडे पाहिलं जातं. ॲबरक्रॉम्बी यांचे 1977 मध्ये निधन झाले.