सलग 4 तास बसून राहणं 4 सिगारेट पिण्याइतकं धोकादायक, डॉक्टरांच्या इशाऱ्याने वाढलं टेन्शन!

ऑफिसमध्ये कॉम्प्युटरसमोर तासनतास बसून काम करणे, लांबचा प्रवास करणे किंवा टीव्ही पाहताना बराच वेळ एकाच जागी बसून राहणे ही अनेकांची रोजची सवय आहे. मात्र, दीर्घकाळ हालचाल न करता बसल्यामुळे पायांमधील रक्तप्रवाह मंदावू शकतो आणि काही व्यक्तींमध्ये रक्ताच्या गुठळ्या तयार होण्याचा धोका वाढू शकतो. ‘डीप व्हेन थ्रोम्बोसिस’ म्हणजेच डीव्हीटी म्हणून ओळखली जाणारी ही स्थिती गंभीर ठरू शकते.

दीर्घकाळ बसल्याने रक्ताच्या गुठळ्या कशा तयार होतात?

आपण बराच वेळ एकाच जागी बसून राहतो, तेव्हा पायांच्या स्नायूंची हालचाल कमी होते. त्यामुळे पायांमधून हृदयाकडे रक्त परत जाण्याचा प्रवाह मंदावू शकतो. काही परिस्थितींमध्ये पायांच्या खोल शिरांमध्ये रक्ताची गुठळी तयार होते. यालाच डीप व्हेन थ्रोम्बोसिस म्हणतात.ही गुठळी तुटून रक्तप्रवाहातून फुफ्फुसांपर्यंत पोहोचली, तर ‘पल्मनरी एम्बोलिझम’ नावाची गंभीर स्थिती उद्भवू शकते. त्यामुळे दीर्घकाळ हालचाल न करणे, विशेषतः इतर जोखीम घटक असलेल्या व्यक्तींमध्ये, दुर्लक्ष करण्यासारखे नाही.

चार तासांपेक्षा जास्त बसणाऱ्यांनी काय लक्षात ठेवावे?

चार तासांपेक्षा जास्त काळ विमान, कार, बस किंवा रेल्वेमध्ये सलग बसून प्रवास केल्यास रक्ताच्या गुठळ्या होण्याचा धोका काही प्रमाणात वाढू शकतो. मात्र, प्रत्येक व्यक्तीला गुठळी होईल असे नाही. वय, वजन, पूर्वी रक्ताच्या गुठळ्या झाल्याचा इतिहास आणि इतर वैद्यकीय स्थितींनुसार धोका बदलतो.कार्यालयात काम करतानाही नियमितपणे उठून चालणे आणि पायांच्या स्नायूंना हालचाल देणे उपयुक्त ठरते. कामाच्या स्वरूपामुळे दीर्घकाळ बसावे लागत असल्यास मध्येच लहान विश्रांती घेऊन चालण्याची सवय लावा. धूम्रपानामुळे हृदयविकार, फुफ्फुसांचे आजार आणि अनेक प्रकारच्या कर्करोगांचा धोका वाढतो. दीर्घकाळ हालचाल न केल्यामुळे रक्तप्रवाह मंदावण्यासह इतर आरोग्यसमस्या उद्भवू शकतात.

डीव्हीटीची कोणती लक्षणे दिसल्यास सावध व्हावे?

एका पायाला अचानक सूज येणे, पोटरीत वेदना किंवा कोमलता जाणवणे, त्वचा लालसर होणे किंवा त्या भागाला उष्णता जाणवणे ही DVT ची संभाव्य लक्षणे आहेत. काही रुग्णांमध्ये मात्र स्पष्ट लक्षणे दिसत नाहीत.अशी लक्षणे आढळल्यास त्वरित वैद्यकीय तपासणी करून घ्यावी. पायाच्या सूज किंवा वेदनांसोबत अचानक श्वास घेण्यास त्रास, छातीत दुखणे किंवा बेशुद्ध पडल्यासारखे वाटणे अशी लक्षणे दिसल्यास तातडीची वैद्यकीय मदत घेण्याचा सल्ला देण्यात आलाय.  

रक्ताच्या गुठळ्यांचा धोका कमी करण्यासाठी सोपे उपाय

कामाच्या दरम्यान नियमित अंतराने उठून थोडे चालावे. बराच वेळ बसताना घोटे वर-खाली हलवावेत आणि पायांचे स्नायू आकुंचित-सैल करावेत. लांबच्या प्रवासात शक्य असल्यास दर एक ते दोन तासांनी चालण्यासाठी थांबावे. पुरेसे पाणी प्यावे आणि नियमित शारीरिक हालचाल करावी. पूर्वी रक्ताच्या गुठळ्या झाल्या असतील, अलीकडे शस्त्रक्रिया झाली असेल किंवा इतर जोखीम घटक असतील, तर डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.स्वतःहून रक्त पातळ करणारी औषधे किंवा अ‍ॅस्पिरिन घेऊ नये. वैयक्तिक जोखमींनुसार प्रतिबंधात्मक उपचारांची गरज डॉक्टर ठरवू शकतात.