केंद्रीय सरकारी कर्मचाऱ्यांना दरवर्षी मिळणाऱ्या बोनसची प्रतीक्षा आता वाढली आहे.2025-26 या आर्थिक वर्षासाठी प्रोडक्टीव्हीटी लिंक्ड बोनस (पीएलबी) कधी जाहीर होणार आणि त्याची गणना नेमकी किती रकमेवर होणार, याकडे कर्मचाऱ्यांचे लक्ष लागले आहे. कर्मचारी संघटनांकडून यंदाचा बोनस सणासुदीपूर्वी, म्हणजे ऑक्टोबरमध्येच देण्याची मागणी केली जात आहे. मात्र, केंद्र सरकारने बोनसच्या प्रत्यक्ष पेमेंटची निश्चित तारीख अद्याप जाहीर केलेली नाही.
केंद्रीय कर्मचाऱ्यांच्या वार्षिक बोनसबाबत सध्या चर्चा जोरात सुरू आहे. कर्मचारी संघटनांना यंदा दसऱ्यापूर्वी बोनस मिळावा, अशी अपेक्षा आहे. विशेषतः पोस्टल विभागातील कर्मचारी संघटनांनी 2025-26 चा पीएलबी लवकर देण्याची मागणी केली आहे. जॉइंट काऊन्सिल ऑफ पोस्टल एमप्लॉयी(JCPE) ने 25 सप्टेंबर 2026 रोजी पोस्ट विभागाच्या सचिवांना पत्र पाठवून सणासुदीपूर्वी बोनस देण्याची मागणी केली. काही संघटनांकडून ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यात बोनस मिळण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. मात्र, ही तारीख अधिकृत नाही. केंद्र सरकारकडून बोनस पेमेंटबाबत अंतिम आदेश किंवा निश्चित तारीख जाहीर झाल्यानंतरच प्रत्यक्ष पेमेंट कधी होणार हे स्पष्ट होईल.
यंदाच्या बोनस चर्चेतील सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे गणना मर्यादा सध्या बोनस गणनेसाठी ₹7,000 ही मर्यादा वापरली जाते. कर्मचारी संघटनांकडून मात्र ही मर्यादा वाढवून ₹21,000 करण्याची मागणी केली जात आहे. एनली-जेसीएम स्टाफ साईडने 27 ऑगस्ट 2026 रोजी कॅबिनेट सचिवांना पत्र लिहून बोनसची गणना ₹7,000 ऐवजी ₹21,000च्या मर्यादेवर करण्याची मागणी केली होती. संघटनांचा युक्तिवाद असा आहे की सध्याच्या किमान वेतनाच्या संदर्भात ₹7,000ची जुनी गणना मर्यादा वाढवण्याची गरज आहे.मात्र, ₹21,000ची मर्यादा लागू झाल्याची घोषणा अद्याप झालेली नाही. त्यामुळे कर्मचाऱ्यांनी ₹20,724 बोनस निश्चित मिळणार आहे, असे समजू नये.
सध्याच्या गणनेनुसार बोनसची रक्कम ₹7,000च्या आधारावर ठरवली जाते. 30 दिवसांच्या बोनससाठी साधारणपणे ₹7,000 ÷ 30.4 × 30 असे गणित केले जाते. यानुसार:₹7,000 ÷ 30.4 × 30 = ₹6,908. म्हणजे 30 दिवसांच्या बोनससाठी सध्याच्या ₹7,000 गणना मर्यादेनुसार अंदाजे ₹6,908 रक्कम होते. महत्त्वाचे म्हणजे ही रक्कम कर्मचाऱ्याच्या प्रत्यक्ष मासिक पगारावर थेट आधारित नसते. पात्रता आणि संबंधित बोनस योजनेनुसार सरकारने निश्चित केलेल्या गणना पद्धतीचा वापर केला जातो.
कर्मचारी संघटनांची ₹21,000ची मागणी सरकारने मान्य केली, तर त्याच 30 दिवसांच्या सूत्रानुसार गणना केल्यास रक्कम मोठ्या प्रमाणात वाढू शकते.गणित असे:₹21,000 ÷ 30.4 × 30 = ₹20,724. म्हणजे ₹21,000ची गणना मर्यादा लागू झाल्यास 30 दिवसांच्या बोनसची अंदाजे रक्कम ₹20,724 होऊ शकते.सध्याच्या ₹6,908च्या तुलनेत ही रक्कम जवळपास तीनपट आहे. मात्र हा केवळ प्रस्तावित ₹21,000 मर्यादेवर आधारित अंदाज आहे. सरकारने ही वाढ मंजूर केलेली नसल्याने ₹20,724 ही निश्चित बोनस रक्कम समजणे चुकीचे ठरेल.
केंद्रीय सरकारी कर्मचाऱ्यांमध्ये बोनसचे प्रकार आणि पात्रता विभागानुसार वेगळी असू शकते. पीएलबी हा उत्पादन किंवा कामगिरीचे मोजमाप करता येणाऱ्या काही विभागांतील कर्मचाऱ्यांना लागू होतो. रेल्वे, पोस्ट आणि काही इतर विभागांमध्ये PLBची स्वतंत्र व्यवस्था आहे. तर काही पात्र ग्रुप सी आणि नॉन गॅझेटेड ग्रुप बी कर्मचाऱ्यांसाठी Ad-hoc किंवा Non-PLB बोनसची तरतूद असते. त्यामुळे प्रत्येक केंद्रीय कर्मचाऱ्याला समान रक्कम मिळेलच असे नाही. विभाग, बोनसचा प्रकार, पात्र सेवाकाळ आणि लागू नियम यानुसार रक्कम बदलू शकते.