मोदींच्या आवाहनानंतर सोन्याच्या आयातीत 58% घसरण!दिवाळीत दागिने खरेदीवर काय परिणाम? जाणून घ्या!

सोन्याच्या वाढत्या किमती आणि पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी सोने खरेदीबाबत केलेल्या आवाहनाच्या पार्श्वभूमीवर भारतातील सोन्याच्या बाजारात मोठे बदल दिसत आहेत. ऑगस्ट 2026 मध्ये भारताची सोन्याची आयात मागील वर्षाच्या तुलनेत तब्बल 58 टक्क्यांनी घटून 2.3 अब्ज डॉलरवर आली. मात्र, याचा अर्थ भारतीयांनी सोन्याची खरेदी पूर्णपणे थांबवली आहे, असा नाही. दिवाळी आणि लग्नसराईच्या हंगामात ग्राहक जुन्या दागिन्यांच्या बदल्यात नवे दागिने घेणे, हलके दागिने निवडणे आणि खरेदीसाठी योग्य वेळेची वाट पाहणे अशा पर्यायांचा वापर करत आहेत. त्यामुळे सोन्याची मागणी कायम असली, तरी खरेदीची पद्धत बदलत असल्याचे चित्र आहे.

सोन्याच्या आयातीत 58 टक्क्यांची घसरण

चीननंतर भारत हा जगातील सोन्याचा दुसरा सर्वात मोठा ग्राहक आहे. भारत दरवर्षी साधारण 700 ते 900 टन सोने आयात करतो. मात्र, ऑगस्ट 2026 मध्ये सोन्याची आयात घटून 2.3 अब्ज डॉलरवर आली. ही आयात जुलैच्या तुलनेत 45 टक्के आणि मागील वर्षाच्या ऑगस्टच्या तुलनेत 58 टक्के कमी होती. जागतिक सुवर्ण परिषदेच्या अंदाजानुसार, त्या महिन्यात आयात केलेल्या सोन्याचे प्रमाण केवळ 15 ते 20 टन होते. भारताच्या एकूण वस्तू आयातीमध्ये सोन्याचा वाटा मागील वर्षातील 9 टक्क्यांवरून 3 टक्क्यांपर्यंत घसरला. देशाची व्यापार तूट कमी करण्यासाठी सोन्याच्या आयातीवरील अवलंबित्व कमी करणे महत्त्वाचे मानले जाते.

सोने महागले, पण खरेदीदारांनी शोधला पर्याय

सोन्याच्या किमती वाढल्यामुळे ग्राहकांनी खरेदी पूर्णपणे बंद करण्याऐवजी पर्यायी मार्ग शोधले आहेत. अनेक ग्राहक घरातील जुने दागिने वापरून नव्या डिझाइनचे दागिने घेत आहेत. काही जण बाजारातील किमती स्थिर होण्याची वाट पाहत आहेत, तर काही ग्राहक कमी वजनाचे आणि कमी कॅरेटचे दागिने निवडत आहेत. भारतीय घरांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर सोने साठवलेले असल्याने त्याचा पुनर्वापर हा बाजारासाठी महत्त्वाचा पर्याय ठरत आहे. विविध अंदाजांनुसार भारतीय कुटुंबांकडे एकूण 25 हजार ते 50 हजार टन सोने असू शकते. त्यामुळे नव्या आयातीशिवायही बाजारातील काही मागणी पूर्ण करण्यास मदत होत आहे.

भारतात सोने स्वस्त होण्याऐवजी महाग का?

सप्टेंबर 2026 मध्ये भारतातील सोन्याची सरासरी किंमत प्रति 10 ग्रॅम 1,51,346 रुपये होती. ही किंमत जानेवारीच्या तुलनेत 3.6 टक्क्यांनी अधिक होती. दुसरीकडे, आंतरराष्ट्रीय बाजारात सोन्याची सरासरी किंमत प्रति औंस 4,324.7 डॉलर होती. आयात शुल्कातील वाढ आणि रुपयाचे घसरलेले मूल्य यामुळे जागतिक बाजारातील किमतीतील घट भारतीय ग्राहकांपर्यंत पूर्णपणे पोहोचली नाही. वृत्तानुसार, मे 2026 मध्ये सोन्यावरील आयात शुल्क 6 टक्क्यांवरून 15 टक्क्यांपर्यंत वाढवण्यात आले. यामुळे आयात केलेल्या सोन्याचा खर्च वाढला. परिणामी, आंतरराष्ट्रीय बाजारात सोने स्वस्त झाले तरी भारतात त्याचा दर तुलनेने जास्त राहिला.

जुन्या सोन्याच्या बदल्यात नव्या दागिन्यांची वाढती मागणी

जुन्या सोन्याच्या बदल्यात नवे दागिने घेण्याचा कल मोठ्या दागिने विक्रेत्यांकडेही वाढला आहे. क्रिसिलच्या माहितीनुसार, आर्थिक वर्ष 2027 च्या पहिल्या तिमाहीत प्रमुख संघटित विक्रेत्यांच्या दागिन्यांच्या उत्पन्नात जुन्या आणि पुनर्वापर केलेल्या सोन्याचा वाटा 40 टक्क्यांपेक्षा अधिक होता. जॉयलुक्कास समूहाच्या ऑगस्टमधील विक्रीत सोन्याच्या अदलाबदलीतून झालेल्या व्यवहारांचा वाटा सुमारे 73 टक्के होता; मागील वर्षी याच काळात तो 57 टक्के होता. टायटनच्या तनिष्क दुकानांमध्येही नवे दागिने घेताना जुन्या सोन्याची अदलाबदल असलेल्या व्यवहारांचे प्रमाण 50 टक्क्यांपेक्षा अधिक असल्याचे कंपनीने सांगितले. कल्याण ज्वेलर्समध्येही पुनर्वापर केलेल्या सोन्याचा वाटा 46 टक्क्यांपेक्षा अधिक असल्याचे वृत्त आहे.

दिवाळीत सोन्याची मागणी टिकणार, पण खरेदीची पद्धत बदलेल

दिवाळी, धनत्रयोदशी आणि लग्नसराईच्या काळात भारतात सोन्याच्या खरेदीला विशेष महत्त्व असते. मात्र, यंदा किमती वाढल्यामुळे ग्राहक प्रत्येक खरेदीपूर्वी किंमत, वजन, शुद्धता आणि अदलाबदलीच्या सवलतींची तुलना करत आहेत. काही ग्राहक हलके दागिने किंवा कमी कॅरेटचे पर्याय निवडत आहेत. त्यामुळे सोन्यावरील एकूण खर्च टिकून राहू शकतो, पण प्रत्यक्ष खरेदी होणाऱ्या सोन्याचे वजन कमी राहण्याची शक्यता आहे. जागतिक सुवर्ण परिषदेच्या मते, सणासुदीची आणि लग्नसराईची मागणी बाजाराला आधार देऊ शकते; मात्र वाढलेल्या किमती आणि ग्रामीण उत्पन्नावरील दबाव हे अडथळे ठरू शकतात. एकूणच, भारतीयांचे सोन्यावरील प्रेम कायम आहे; फक्त सोने खरेदी करण्याची पद्धत बदलत आहे.