SOCIAL MEDIA

Newsletter

PARTNER SITES
Select Language Select State

आजोबांच्या संपत्तीवर नातवाचा थेट जन्मसिद्ध अधिकार नाही; सुप्रीम कोर्टाचा निर्णय! 29 वर्षांनी निकाल लागलेला हा खटला आहे तरी काय?

वडीलांनी घेतलेल्या निर्णयाविरोधात त्यांच्या मुलाने सुप्रीम कोर्टामध्ये याचिका दाखल केली होती. या प्रकरणाची सुनावणी तब्बल 29 वर्ष चालल्यानंतर अखेर 6 नोव्हेंबरला निकाल लागून या निकालाची प्रत आता समोर आली आहे.

Reported By Swapnil Ghangale Written By Swapnil Ghangale
Published: Nov 11, 2026, 07:30 IST | Updated: Nov 11, 2026, 07:41 IST
Image Credit: 29 वर्षानंतर प्रकरणाचा निकाल लागला (फोटो एआयवरुन साभार)
Join

आजोबांच्या संपत्तीवर नातवाचा थेट जन्मसिद्ध अधिकार नसतो, असा अत्यंत महत्त्वपूर्ण निकाल सर्वोच्च न्यायालयाने दिला आहे. आजोबांच्या संपत्तीचे प्रथम श्रेणीतील वारसांमध्ये वाटप झाल्यानंतर, वडिलांना मिळालेला हिस्सा त्यांची वैयक्तिक मालमत्ता ठरतो. त्यामुळे अशा संपत्तीवर नातवाला जन्मतः कोणताही हक्क सांगता येणार नाही, असे न्यायालयाने स्पष्ट केलं आहे.

वारसाहक्काने थेट नातवाकडे संपत्ती जात नाही.

सुप्रीम कोर्टाने दिलेल्या महत्त्वपूर्ण निर्णयानुसार, आजोबांनी स्वतः कमावलेल्या संपत्तीवर नातवाचा थेट जन्मसिद्ध अधिकार नसतो. हिंदू उत्तराधिकार कायद्यानुसार, जर आजोबांची मालमत्ता ही त्यांची स्वतःची कमाई असेल, तर ती वारसाहक्काने थेट नातवाकडे जात नाही. जर संपत्ती आजोबांची स्वकष्टार्जित असेल, तर त्यावर त्यांचा पूर्ण अधिकार असतो. ते ती मालमत्ता त्यांच्या इच्छेनुसार कोणालाही देऊ शकतात किंवा विकू शकतात, असं न्यायालयाने म्हटलं आहे.

वडिलांच्या हयातीत नातवाचा हक्क नाही

आजोबांच्या स्वतः कमावलेल्या संपत्तीवर पहिल्यांदा त्यांच्या मुलाचा म्हणजे नातवाच्या वडिलांचा हक्क असतो. वडिलांच्या हयातीत नातू या संपत्तीवर कोणताही कायदेशीर दावा करू शकत नाही. जर आजोबांनी कोणतेही मृत्यूपत्र न करता त्यांचा मृत्यू झाला, तर मालमत्ता पहिल्या वर्गातील (क्लास वन) वारसांमध्ये म्हणजेच पत्नी, मुले आणि मुलगी यामध्ये समान वाटली जाते. वडील जिवंत असेपर्यंत नातू क्लास वनच्या वारसांमध्ये येत नाही, असंही न्यायालयाने स्पष्ट केलं आहे.

नेमकं हे प्रकरण काय?

जे. राजेश (अल्पवयीन) विरुद्ध एम. कुमारन या प्रकरणामध्ये न्यायमूर्ती ऑगस्टीन जॉर्ज मसिह आणि न्यायमूर्ती सुनिता अग्रवाल यांच्या खंडपीठाने हा निर्णय दिला आहे. हा वाद चेन्नईमधील एका 1811 चौ. फुटांच्या जमिनीच्या तुकड्यावरून सुरू होता. ही मालमत्ता मूळची 'एन. रामकृष्णन' म्हणजेच नातवाचे आजोबांच्या मालकीची होती. आजोबांच्या मृत्यूनंतर, हिंदू उत्तराधिकार कायदा 1956 च्या कलम 8 अंतर्गत ही मालमत्ता त्यांच्या वारसांमध्ये म्हणजेच मुलगा आणि मुलीमध्ये विभागली गेली आणि 1994 मध्ये या मालमत्तेची अधिकृत वाटणी झाली. वाटणीत वडिलांच्या हिश्श्याला जी जमीन आली, ती वडिलांनी पुढे विकून टाकली.

नातवाने म्हणजेच जमीन विकणाऱ्याच्या मुलाने कोर्टात धाव घेतली. "ही आजोबांची मालमत्ता असल्याने ती वडिलोपार्जित आहे आणि मला त्यात जन्मापासूनच अर्धा हिस्सा मिळायला हवा," असा नातवाचा दावा होता. मात्र हा दावा कोर्टाने फेटाळून लावताना वडील जिवंत असेपर्यंत नातवाला आजोबांच्या वडिलांचा थेट वारसदार मानता येत नाही, असं स्पष्ट केलं आहे. कोर्टाने स्पष्ट केले की, जेव्हा आजोबांच्या मृत्यूनंतर मालमत्ता त्यांच्या मुलांकडे वर्ग होते आणि त्याची कायदेशीर विभागणी होते, तेव्हा ती वडिलांची 'स्वतंत्र आणि वैयक्तिक मालमत्ता' होते. त्यामुळेच यावर मुलाला हक्क सांगता येत नाही, असं कोर्टाने सांगितलं. हा कायदेशीर लढा तब्बल 29 वर्षे चालला.

या निकालाचा सर्वसामान्यांवर काय परिणाम होईल?

या निर्णयामुळे जमीन किंवा घर खरेदी करणाऱ्या ग्राहकांना मोठा दिलासा मिळाला आहे. जर एखाद्याने एखाद्या व्यक्तीकडून अशी मालमत्ता खरेदी केली असेल जी त्याला त्याच्या वडिलांकडून किंवा आजोबांकडून वाटणीत मिळाली आहे, तर भविष्यात त्याचा मुलगा किंवा नातू त्या खरेदी-विक्री व्यवहाराला आव्हान देऊ शकत नाही.

Add Zee News as a Preferred Source
TAGS:

About the Author

मोजक्या शब्दांमध्ये...स्वप्निल घंगाळे हे मागील 12 वर्षांहून अधिक काळापासून डिजिटल पत्रकारितेमध्ये सक्रीय आहेत. 'महाराष्ट्र टाइम्स', 'लोकसत्ता' यासारख्या नामांकित कंपन्यांमध्ये त्यांनी यापूर्वी काम केलेलं आहे. राजकीय बातम्यांबरोबरच ताज्या घडामोडी, ट्रेण्डींग/ व्हायरल, टेक्नोलॉजी, क्रीडा, मनोरंजन अशा सर्वच क्षेत्रातील बातम्यांमध्ये हातखंडा आहे. अवांतर वाचनाबरोबरच बातम्यांव्यतिरिक्त सोशल मीडियावर लिहायची आवड आहे. फावल्या वेळात चित्रपट पाहणे, भटकंती करायला आवडतं. बातमी अचूक असावी असा त्यांचा कटाक्षाने प्रयत्न असतो. सध्या ते 'झी 24 तास'मध्ये 'डेप्युटी न्यूज एडिटर' म्हणून कार्यरत आहेत.पत्रकारितेचा श्रीगणेशास्वप्निल यांनी पत्रकारितेच्या दुसऱ्या वर्षापासूनच 'ठाणे वैभव' या ठाण्यातील स्थानिक वृत्तपत्रामध्ये शिकाऊ पत्रकार म्हणून कामाला सुरुवात केली. सांस्कृतिक आणि गुन्हेगारी यासंदर्भातील वृत्तांकन यांनी या सहा महिन्याच्या कालावधीमध्ये केलं. बीएमएमच्या तृतीय वर्षाला ठाण्यातील जोशी-बेडेकर महाविद्यालयातील 'ऋत' या पत्रकारिता विभागाच्या महाविद्यालयीन वृत्तपत्रासाठी स्वप्निल यांनी उपसंपादक म्हणून काम पाहिले.डिजिटलमध्ये एन्ट्री'महाराष्ट्र टाइम्स डॉट कॉम'च्या माध्यमातून पहिल्यांदा डिजिटल क्षेत्रामध्ये काम करणाऱ्या स्वप्निल यांनी सुरुवातीला सोशल मिडिया व्यवस्थापक म्हणून काम पाहिले. त्यानंतर हळूहळू ते डिजिटल वृत्तांकनाकडे वळले. त्यांनी 'महाराष्ट्र टाइम्स' वृत्तपत्रामध्येही माहिती-तंत्रज्ञान या विषयावर लेखन केलं. मुख्य पुरवणीसोबतच अनेकदा रविवार विशेष अंकांमध्येही त्यांचे लेख छापून आले आहेत. 'मुंबई टाइम्स' या पुरवणीअंतर्गत विद्यार्थ्यांच्या विश्वातील अनेक विषय त्यांनी कॉलेज क्लब रिपोर्ट्सच्या माध्यमातून हाताळले. कॉलेज क्लब रिपोर्टर्ससोबतच्या कामासोबतच त्यांनी 'मटा सन्मान', 'मटा श्रावण क्विन' यासारख्या कार्यक्रमांसाठी डिजिटल आणि प्रिंटदरम्यान संयोजक म्हणून काम पाहिलं. जवळपास पाच वर्ष ते मटामध्ये कार्यरत होते.प्रगल्भतेची आसमहाराष्ट्र टाइम्सनंतर तितक्याच तोलामोलाच्या 'लोकसत्ता'मध्ये स्वप्निल यांनी काम केलं. या ठिकाणीही ते पाच वर्ष कार्यरत होते. 'मटा'पासून सुरु झालेल्या प्रवासाला 'लोकसत्ता'मध्ये प्रगल्भता लाभली. राजकीय बातम्या, ताज्या घडामोडी, ट्रेडींग बातम्या याबरोबरच त्यांनी डिजिटल आणि प्रिंटमधील समन्वयाचं (इंटीग्रेशन) कामही त्यांनी लोकसत्तामध्ये केलं. 'लोकसत्ता'मधील 'व्हिवा' या पुरवणीमध्ये तरुणाईसंदर्भातील विषयांवर त्यांनी लेखन केलं. तसेच 'लोकप्रभा'च्या माध्यमातून त्यांनी माहिती-तंत्रज्ञान या विषयावर लिखाण केलं. लोकसत्ता डॉट कॉममध्ये स्वप्निल यांनी चार ते पाच सेक्शनसची जबाबदारी पार पाडली.तो सध्या काय करतो?'लोकसत्ता'नंतर स्वप्निल यांनी पहिल्यांदाच टीव्हीशी संलग्न वेबसाईटसाठी म्हणजेच 'झी 24 तास'च्या वेबसाईटसाठी काम करण्याचा निर्णय घेतला. या ठिकाणी ते ताज्या घडामोडींबरोबरच, राजकीय बातम्या, ब्रेकिंग बातम्या, ट्रेडिंग बातम्या हाताळतात. बातमीमधील अचूक माहिती, व्याकरण, उत्तम मथळे यासारख्या गोष्टींकडे त्यांचं कटाक्षाने लक्ष असतं. लिखाणबरोबरच मॅरेथॉन पळणं, वेगवेगळ्या ठिकाणी खादडीसाठी जाणं, पुस्तकांसोबतच अवांतर वाचन यासारख्या गोष्टींना ते प्राधान्य देतात.
Read More

ZEENEWS TRENDING STORIES