कुंभ मेळा आणि सिंहस्थ कुंभमेळा यातील फरक काय? नाशिकमध्ये 12 वर्षांनीच का भरतो कुंभमेळा?
सिंहस्थ कुंभमेळा हा दर 12 वर्षांनी भरत असणारा एक अत्यंत पवित्र आणि मोठा हिंदू धार्मिक सोहळा आहे.
नाशिकमध्ये 12 वर्षांनंतर कुंभमेळा होत आहे. नाशिक आणि त्र्यंबकेश्वरमधील आगामी सिंहस्थ कुंभमेळा 31 ऑक्टोबर 2026 रोजी ध्वजारोहणाने सुरुवात होणार आहे. त्या पार्श्वभूमीवर शहरात अनेक उपाययोजना करण्यात येत आहे. पण दर 12 वर्षांनीच नाशिकमध्ये कुंभमेळा का भरतो? सिंहस्थ कुंभमेळा म्हणजे का? जाणून घेऊयात.
नाशिकमध्ये 2026 मध्ये होणाऱ्या कुंभमेळ्याच्या तारखांची घोषणा करण्यात आली आहे. पहिले अमृतस्नान - 2 ऑगस्ट 2027, द्वितीय अमृतस्नान 31 ऑगस्ट 2027, तृतीय अमृतस्नान - 11 सप्टेंबर 2027 रोजी पार पडणार आहे. कुंभमेळ्यात साधू-संत, विविध आखाड्यांचे प्रमुख आणि कोटी कोटी भाविक या सोहळ्यात भक्तिभावाने सहभागी होतात.
ग्रह आणि नक्षत्रांच्या (विशेषतः गुरु, सूर्य आणि चंद्र) विशिष्ट ज्योतिषीय स्थितीनुसार दर 12 वर्षांनी प्रत्येक स्थळी पूर्ण कुंभमेळा आयोजित केला जातो. हा मेळा चार वेगवेगळ्या शहरांत फिरून भरतो. प्रयागराज (गंगा, यमुना, सरस्वती संगम), हरिद्वार (गंगा नदी), उज्जैन (शिप्रा नदी) आणि नाशिक-त्र्यंबकेश्वर (गोदावरी नदी) येथे फिरतो.
सिंहस्थ कुंभमेळा म्हणजे काय?
जेव्हा सूर्य, चंद्र व गुरू कुंभ राशीत प्रवेशतात तेव्हा कुंभमेळा भरतो. गुरु (बृहस्पति) ग्रह सिंह राशीत प्रवेश करतो, तेव्हा हा कुंभमेळा आयोजित केला जातो. 'सिंह' राशीत गुरुचे स्थान असल्यामुळे याला सिंहस्थ असे म्हणतात. नाशिक आणि त्र्यंबकेश्वर येथे गोदावरी नदीच्या काठावर भरतो. याशिवाय मध्य प्रदेशातील उज्जैन येथेही शिप्रा नदीच्या काठी सिंहस्थ कुंभमेळा भरतो.
धार्मिक महत्त्व काय?
पौराणिक कथेनुसार समुद्रमंथनानंतर अमृत कलशातून थेंब पडलेल्या चार ठिकाणांपैकी नाशिक-त्र्यंबकेश्वर हे एक आहे. या पवित्र काळात नदीत स्नान केल्याने पापक्षालन होते आणि मोक्ष प्राप्त होतो, अशी भाविकांची श्रद्धा आहे.
