पती-पत्नी दोघेही कमावतात, तरी महिनाअखेरीस खाते रिकामं? ‘या’ 5 आर्थिक चुका ठरू शकतात कारण!

आजच्या महागाईच्या काळात घरातील पती-पत्नी दोघेही कमावत असतील तर आर्थिक स्थैर्य अधिक मजबूत होईल, अशी अपेक्षा असते. दोन पगारांमुळे घरखर्च, कर्जाचे हप्ते आणि दैनंदिन गरजा सहज भागतील, शिवाय चांगली बचतही करता येईल, असे वाटते. मात्र प्रत्यक्षात अनेक नोकरदार जोडप्यांच्या बाबतीत महिनाअखेरीस अपेक्षेइतकी बचत होत नाही. यामागे केवळ वाढता खर्च कारणीभूत नसून, आर्थिक नियोजनातील काही चुका महत्त्वाची भूमिका बजावतात. बजेट न करणे, पगार वाढला की खर्च वाढवणे आणि बचत शेवटी करणे अशा सवयी आर्थिक प्रगतीला अडथळा ठरू शकतात.

दोघे कमावतात, पण मासिक बजेटच नसते

दोन पगार घरात येत असल्यामुळे अनेक जोडप्यांना स्वतंत्र मासिक अर्थसंकल्प तयार करण्याची गरज वाटत नाही. घरभाडे, कर्जाचे हप्ते, किराणा, वीज-पाणी, मुलांचे शिक्षण, ऑनलाइन खरेदी आणि इतर खर्च पगारातून आपोआप भागतील, असा समज होतो. मात्र प्रत्येक खर्चाची मर्यादा ठरवली नाही तर छोट्या-छोट्या खर्चांची बेरीज मोठी होते. परिणामी महिन्याच्या अखेरीस पैसे नेमके कुठे गेले, याचा अंदाज लागत नाही. त्यामुळे दोघांनी मिळून उत्पन्न आणि खर्चाचा स्पष्ट तक्ता तयार करणे महत्त्वाचे आहे.

पगार वाढला की खर्चही वाढवणे

उत्पन्न वाढल्यानंतर जीवनशैलीचा खर्चही वाढवण्याची सवय अनेक कुटुंबांमध्ये दिसते. पगार वाढला की महागड्या वस्तू, बाहेरचे खाणे, प्रवास, खरेदी किंवा इतर सुविधा वाढतात. परिणामी वाढलेल्या उत्पन्नाचा मोठा भाग खर्च होतो आणि बचत मात्र पूर्वीइतकीच राहते. या सवयीला ‘उत्पन्न वाढीबरोबर खर्च वाढणे’ असे म्हणता येईल. उत्पन्न वाढल्यावर त्यातील काही हिस्सा थेट बचत किंवा गुंतवणुकीकडे वळवणे अधिक शहाणपणाचे ठरते.

‘आधी खर्च, नंतर बचत’ हा चुकीचा फॉर्म्युला

अनेक जोडप्यांच्या आर्थिक नियोजनात बचतीला शेवटचे स्थान असते. महिन्याचे सर्व खर्च केल्यानंतर जे पैसे उरतील ते बचत करण्याचा विचार केला जातो. मात्र प्रत्यक्षात महिनाअखेरीस फारशी रक्कम शिल्लक राहत नाही. त्यामुळे पगार जमा झाल्यानंतर ठराविक रक्कम सर्वप्रथम बचत किंवा गुंतवणुकीसाठी बाजूला काढणे योग्य ठरू शकते. त्यानंतर उरलेल्या पैशांमध्ये घरखर्चाचे नियोजन केल्यास बचतीची शिस्त निर्माण होण्यास मदत होते.

दोघांच्या आर्थिक उद्दिष्टांमध्ये समन्वय नसणे

पती-पत्नी दोघेही कमावत असले तरी त्यांच्या आर्थिक उद्दिष्टांमध्ये समन्वय नसेल तर बचतीचे नियोजन विस्कळीत होऊ शकते. घर खरेदी, मुलांचे शिक्षण, निवृत्ती, आपत्कालीन निधी किंवा भविष्यातील मोठे खर्च यासाठी किती रक्कम बाजूला ठेवायची, यावर दोघांनी चर्चा करणे आवश्यक आहे. कोणता खर्च कोण करणार आणि कोणत्या उद्दिष्टासाठी किती गुंतवणूक करायची, याचे स्पष्ट नियोजन केल्यास अनावश्यक खर्च कमी करण्यास मदत होऊ शकते.

छोट्या खर्चांकडे दुर्लक्ष करणे

मोठ्या खर्चांवर लक्ष असते; मात्र दररोजचे ऑनलाइन व्यवहार, बाहेरचे खाणे, मनोरंजन, अनावश्यक सदस्यता किंवा छोट्या-छोट्या खरेदीकडे दुर्लक्ष केले जाते. हे खर्च स्वतंत्रपणे पाहता कमी वाटतात, पण महिनाभरात त्यांची एकत्रित रक्कम मोठी होऊ शकते. त्यामुळे दोघांनी महिन्याला एकदा आपल्या खर्चाचा आढावा घेणे गरजेचे आहे. कोणता खर्च आवश्यक आहे आणि कोणता टाळता येऊ शकतो, हे ठरवल्यास बचतीसाठी अतिरिक्त पैसा उपलब्ध होऊ शकतो.