वजन कमी करण्याच्या नादात कसा सुरुय जीवाशी खेळ? बनावट इंजेक्शन करताय घात!

वजन कमी करण्यासाठी आणि मधुमेह नियंत्रणासाठी वापरल्या जाणाऱ्या जीएलपी-1 औषधांची भारतात मागणी झपाट्याने वाढत आहे. मात्र या वाढत्या मागणीसोबत बनावट औषधांचा धोका देखील समोर आला आहे. विशेषतः मोंजरा मौंजारो आणि ऑझेम्पिकयांसारख्या प्रसिद्ध औषधांच्या नावाने बनावट उत्पादने विकली जात असल्याच्या घटना समोर आल्या आहेत. एप्रिल 2026 मध्ये गुरुग्राममध्ये बनावट मौंजारो इंजेक्शनचा मोठा साठा जप्त करण्यात आला होता.

मौंजारो आणि ओझेम्पिक इतकी चर्चेत का आहेत?

मौंजारो मधील टिर्झेपाटाइड आणि ओझेम्पिक मधील सेमाग्लूटाइड  ही जीएलपी-1 प्रकारातील औषधे आहेत. ही औषधे प्रामुख्याने टाइप-2 मधुमेहाच्या उपचारात वापरली जातात. काही औषधांचा वापर डॉक्टरांच्या देखरेखीखाली वजन कमी करण्यासाठीही केला जातो. त्यामुळे वजन झपाट्याने कमी करण्याची इच्छा असणाऱ्या लोकांमध्ये या औषधांची लोकप्रियता वाढली आहे. मात्र ही औषधे स्वतःहून घेणे सुरक्षित मानले जात नाही. भारताच्या औषध नियामक यंत्रणेनेही वैद्यकीय देखरेखीशिवाय जीएलपी-1 औषधांच्या वापराबाबत इशारा दिला आहे.

गुरुग्राममध्ये लाखोंचा बनावट मौंजारो साठा जप्त

एप्रिल 2026 मध्ये गुरुग्राममध्ये अधिकाऱ्यांनी सुमारे 56 लाख रुपयांचा बनावट मौंजारो इंजेक्शनचा साठा जप्त केला. तपासात बनावट इंजेक्शन तयार करून त्यांची विक्री केल्याचा आरोप समोर आला. पुढील कारवाईत एका घरातून आणखी बनावट इंजेक्शनचा साठा मिळाल्याचे वृत्त आहे. या प्रकरणामुळे भारतात जीएलपी-1 औषधांच्या वाढत्या मागणीसोबत तयार होणाऱ्या बेकायदेशीर बाजाराकडे लक्ष वेधले गेले.

बनावट इंजेक्शन शरीरासाठी किती धोकादायक?

बनावट औषधामध्ये नेमके कोणते घटक आहेत, त्याचे प्रमाण किती आहे किंवा ते योग्य पद्धतीने तयार झाले आहे का, याची खात्री नसते. त्यामुळे चुकीचा डोस, दूषित पदार्थ किंवा वेगळे औषधी घटक शरीरात जाण्याचा धोका असतो. बनावट मौंजारो मध्ये इन्सुलिनसारखा वेगळा घटक आढळण्याची शक्यता असल्यास रक्तातील साखर धोकादायक पातळीपर्यंत कमी होऊ शकते. गंभीर परिस्थितीत बेशुद्धावस्था, झटके किंवा इतर गुंतागुंत होऊ शकते.

सरकारनेही जीएलपी-1 औषधांवर कडक नजर ठेवली

मार्च 2026 मध्ये केंद्र सरकारने जीएलपी-1 औषधांच्या पुरवठा साखळीवर नियामक देखरेख वाढवल्याचे सांगितले. ऑनलाइन प्लॅटफॉर्म, घाऊक विक्रेते, किरकोळ औषध दुकाने आणि वेलनेस क्लिनिक अशा ठिकाणी तपासण्या करण्यात आल्या. अधिकृत माहितीनुसार 49 संस्थांमध्ये ऑडिट आणि तपासणी करण्यात आली असून, अनधिकृत विक्री, चुकीची प्रिस्क्रिप्शन पद्धत आणि दिशाभूल करणाऱ्या जाहिरातींवर कारवाई करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.

बनावट औषधांपासून बचाव कसा कराल?

ऑझेम्पिक, मौंजारो किंवा इतर जीएलपी-1 औषधे डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय खरेदी करू नयेत. औषध अधिकृत आणि परवानाधारक फार्मसीमधूनच घ्यावे. पॅकेजिंग, सील, बॅच नंबर, लेबल आणि एक्सपायरी डेट तपासावी. बाजारभावापेक्षा असामान्यरीत्या कमी किमतीत मिळणारे इंजेक्शन किंवा सोशल मीडिया/अनधिकृत ऑनलाइन विक्रेत्यांकडून मिळणारी औषधे टाळणे महत्त्वाचे आहे. सीडीएससीओनेही अशा औषधांची खरेदी अधिकृत स्रोतांकडून आणि योग्य बिलासह करण्याचा सल्ला दिला आहे.