Explained: चांदीच्या दरात एवढी तेजी का? सोनं नाही, जाणून घ्या AI सह 5 मोठी कारणं

चांदीकडे आतापर्यंत प्रामुख्याने दागिने, गुंतवणूक आणि औद्योगिक वापरासाठी पाहिले जात होते. मात्र आता आर्टिफिशिल इंटेलिजन्स  (AI), डेटा सेंटर, सोलर एनर्जी, इलेक्ट्रीक वेकल्स आणि इलेक्ट्रॉनिक्स यांसारख्या क्षेत्रांमुळे चांदीची औद्योगिक मागणी वेगाने वाढत आहे. त्यामुळे चांदीच्या किमतीवर पारंपरिक गुंतवणुकीसोबतच तंत्रज्ञान क्षेत्रातील मागणीचाही प्रभाव पडत आहे. 2026 मध्ये चांदीच्या बाजारात पुरवठा आणि मागणीतील तफावतही महत्त्वाचा मुद्दा ठरत आहे.

AIच्या वाढीसोबत चांदीची मागणी का वाढतेय?

AIचा वापर वाढत असताना जगभरात मोठ्या प्रमाणावर डेटा सेंटर उभारले जात आहेत. चॅट जीपीटीसारख्या एआय सेवांपासून क्लाउड कम्प्युटिंगपर्यंत अनेक सेवा चालवण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर सर्व्हर, चिप्स, नेटवर्किंग उपकरणे आणि वीजपुरवठा यंत्रणा आवश्यक असते. या इलेक्ट्रॉनिक आणि विद्युत उपकरणांमध्ये चांदीचा वापर केला जातो.चांदी ही विजेची उत्कृष्ट वाहक असल्याने इलेक्ट्रिकल कॉन्टॅक्ट्स, कनेक्टर्स आणि विविध इलेक्ट्रॉनिक घटकांमध्ये तिचा उपयोग होतो. त्यामुळे एआय आणि डेटा सेंटरच्या पायाभूत सुविधांचा विस्तार झाला की चांदीची औद्योगिक मागणीही वाढण्याची शक्यता आहे. काही विश्लेषणांनुसार डेटा सेंटरमधील चांदीचा वापर हा पूर्वीच्या अंदाजांपेक्षा लक्षणीय मोठा ठरत आहे.

सोलर पॅनल आणि EVमुळेही चांदीचा वापर वाढतोय

चांदीच्या वाढत्या मागणीमागे केवळ AI जबाबदार नाही. सोलर एनर्जी आणि इलेक्टिर वेकल्स हेही मोठे ग्राहक आहेत. सोलर पॅनेलमध्ये वीज वाहून नेण्यासाठी चांदीचा वापर केला जातो. जगभरातील देश स्वच्छ ऊर्जेकडे वळत असल्यामुळे सौरऊर्जेची क्षमता वाढत आहे. त्याचप्रमाणे इलेक्ट्रिक वाहनांमध्ये पारंपरिक वाहनांच्या तुलनेत अधिक इलेक्ट्रॉनिक घटक, पॉवर इलेक्ट्रॉनिक्स आणि इलेक्ट्रिकल कनेक्शन असतात. ईव्ही चार्जिंग पायाभूत सुविधांमध्येही चांदीचा वापर होतो. त्यामुळे डिजिटलायझेशनसोबतच इलेक्ट्रफिकेशन वाढत असल्याने चांदीला औद्योगिक मागणीचे आणखी एक मोठे क्षेत्र मिळाले आहे.

चांदीचा पुरवठा मात्र मागणीच्या वेगाने वाढतोय का?

चांदीच्या बाजारातील आणखी एक महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे सप्लाय डेफिशिट. म्हणजेच काही वर्षांपासून जागतिक मागणी आणि उपलब्ध पुरवठ्यामध्ये तफावत निर्माण होत आहे. चांदी ही केवळ मौल्यवान धातू नसून मोठ्या प्रमाणावर औद्योगिक धातू म्हणून वापरली जाते. त्यामुळे अर्थव्यवस्था, तंत्रज्ञान आणि ऊर्जा क्षेत्रातील मागणी वाढली की तिच्या बाजारावर त्याचा परिणाम होतो.

2026 मध्येही चांदीच्या बाजारात पुरवठ्याची घट आणि औद्योगिक मागणी यांचा मेळ महत्त्वाचा ठरत आहे. काही विश्लेषणांनुसार जागतिक चांदी बाजारातील तूट सलग सहाव्या वर्षी कायम राहण्याचा अंदाज आहे.

भारतामध्येही चांदीची मागणी मोठी

भारत हा जगातील मोठ्या चांदी ग्राहकांपैकी एक आहे. येथे चांदीचा वापर दागिने, नाणी, बार, गुंतवणूक आणि औद्योगिक क्षेत्रात होतो. गेल्या काही वर्षांत भारतातील चांदीतील भौतिक गुंतवणूकही वाढली आहे. उपलब्ध आकडेवारीनुसार 2016 मध्ये सुमारे 36.5 दशलक्ष औंस असलेली भौतिक गुंतवणूक 2025 मध्ये 79.2 दशलक्ष औंसपर्यंत पोहोचली. भारतामध्ये सौरऊर्जा, इलेक्ट्रिक वाहनं, इलेक्ट्रॉनिक्स आणि डिजिटल पायाभूत सुविधांचा विस्तार होत असल्याने भविष्यात औद्योगिक मागणी वाढण्याची शक्यता आहे. मात्र भारत चांदीच्या मागणीसाठी मोठ्या प्रमाणावर आयातीवर अवलंबून आहे. आयातीत बदल झाल्यास देशांतर्गत उपलब्धता आणि प्रीमियमवर परिणाम होऊ शकतो.

म्हणूनच चांदीच्या किमतीवर अनेक घटकांचा परिणाम

चांदीच्या दरवाढीमागे फक्त एआय किंवा डेटा सेंटर हे एकमेव कारण नाही. औद्योगिक मागणी, सोलर पॅनेल, ईव्ही, इलेक्ट्रॉनिक्स, गुंतवणूकदारांची मागणी, पुरवठ्यातील तूट, डॉलरचा दर, अमेरिकेच्या व्याजदरांबाबतची भूमिका आणि जागतिक आर्थिक परिस्थिती या सर्वांचा चांदीच्या किमतीवर परिणाम होतो. चांदी ही सोन्यापेक्षा अधिक अस्थिर धातू मानली जाते, कारण तिचा वापर मौल्यवान धातू म्हणून तसेच औद्योगिक धातू म्हणून होतो. त्यामुळे औद्योगिक मागणीत किंवा जागतिक आर्थिक परिस्थितीत बदल झाला तर चांदीच्या दरात तुलनेने मोठी चढ-उतार होऊ शकतात.