काँग्रेसच्या नेत्या आणि माजी अध्यक्षा सोनिया गांधींचं आत्मचरित्र 'बिलाँगिंग: अ जर्नी ऑफ लव्ह' हे पुस्तक सध्या चांगलेच चर्चेत आहे. मंगळवारी 10 नोव्हेंबर रोजी प्रकाशित झालेल्या या पुस्तकामध्ये सोनिया गांधींनी भारतीय राजकारणामधील पडद्यामागील अनेक गोष्टींबद्दल खुलासा केला आहे. 2004 मध्ये कशाप्रकारे सत्ता स्थापनेसाठी राष्ट्रीय अध्यक्ष म्हणून काम केलं, पडद्यामागे काय काय घडलं इथपासून ते 2014 मध्ये लोकसभा निवडणुकीत झालेल्या पराभवापर्यंत अनेक गोष्टींची यापूर्वी कधीही न समोर आलेली बाजू सोनिया यांनी पुस्तकातून मांडली आहे. या पुस्तकात असे अनेक प्रसंग सोनिया गांधींनी नमूद केले आहेत की जे त्यांच्या आयुष्याला आणि एकंदरितच राजकीय जीवनाला वळण देणारे ठरले. असाच एक प्रसंग सांगताना सोनिया गांधींनी एका नेत्याला फोन करताना त्याचे हात थरथरत होते असा उल्लेख केलाय. हा नेता कोण आणि नेमकं तेव्हा झालेलं काय ते पाहूयात...
पक्ष अध्यक्ष म्हणून कार्यरत असतानाचा किस्सा
1999 ला सत्ता गमावल्यानंतर 2004 च्या लोकसभा निवडणुकीपूर्वी भाजपच्या अटल बिहारी वाजपेयी सरकारविरोधात विरोधी पक्षांची मोट बांधण्यासाठी देशातील सर्वात जुन्या आणि मोठ्या पक्षाच्या अध्यक्षा म्हणून सोनिया गांधी प्रयत्न करत होत्या तेव्हाची ही गोष्ट आहे. त्यासाठी त्यांनी अनेक छोट्या-मोठ्या पक्षांच्या प्रमुख नेत्यांशी फोनवरुन संवाद साधत भाजपाविरुद्ध काँग्रेससोबतच्या आघाडीत एकत्र येण्याचं आवाहन केलं होतं. मात्र त्यावेळी द्रविड मुन्नेत्र कळघम म्हणजेच द्रमुक (डीएमके) या दाक्षिणात्य पक्षाला आघाडीत घेण्याचा निर्णय सोनिया गांधी यांच्यासाठी मानसिकदृष्ट्या अत्यंत कठीण ठरल्याचा उल्लेख पुस्तकात आहे. डीएमकेला सोबत घेण्याबद्दल साशंक असण्याचं कारण होतं 1991 मध्ये सोनिया गांधीचे पती आणि तत्कालीन पंतप्रधान राजीव गांधींच्या हत्येशी असलेलं या पक्षाचं विचित्र कनेक्शन!
या साऱ्याचं इतिहाशी काय कनेक्शन?
राजीव गांधींची हत्या करणाऱ्या श्रीलंकेच्या लिबरेशन टायगर्स ऑफ तमिळ ईलम म्हणजेच एलटीटीईला समर्थन करणाऱ्या द्रमुकच्या काही कार्यकर्त्यांचा पाठिंबा होता. पतीच्या हत्येला दीड दशकही पूर्ण झालं नव्हतं त्यापूर्वीच त्यांची हत्या करणाऱ्या गटाला समर्थन देणाऱ्या पक्षाच्या नेत्याशी बोलणं सोनिया गांधींना अवघड वाटत होतं.
कोणाला केलेला फोन?
द्रमुकशी हातमिळवणी करणे म्हणजे राजीव गांधी यांच्या बलिदानाची प्रतारणा ठरेल का? असा मोठा नैतिक संभ्रम सोनिया गांधींच्या मनात त्यावेळी होता. मात्र भावनिक राजकारण बाजूला ठेवून प्रॅक्टीकल विचार करत सोनिया गांधींनी भाजपविरोधी आघाडी मजबूत करण्यासाठी अत्यंत जड अंतःकरणाने द्रमुकशी संपर्क साधल्याचं पुस्तकात म्हटलं आहे. थरथरत्या हातांनीच द्रमुकचे प्रमुख एम. करुणानिधि यांना सोनिया गांधींनी आघाडीसंदर्भातील चर्चेसाठी पहिला फोन लावल्याचा उल्लेख पुस्तकात आहे. "करुणानिधिंना फोन केला तेव्हा माझे हात थरथरत होते," असं सोनिया गांधींनी आपल्या पुस्तकात म्हटलं आहे.
विशेष म्हणजे दोन्ही नेत्यांची भाषा वेगळी होती तरी आघाडीची मोट बांधण्यासंदर्भातील संवाद प्रक्रिया अत्यंत सौहार्दपूर्ण झाली. पुढे यामधूनच पुढे संयुक्त पुरोगामी आघाडी म्हणजेच 'यूपीए'ची स्थापना झाली.